Αμιγώς χριστιανικός οικισμός τότε , όπως όλοι οι οικισμοί του Βιλαετίου Σερβίων νοτίως του Αλιάκμονα , εκτός των Αυλών ( χωριό των γιών των γενιτσάρων ) και της πόλης των Σερβίων που είχε μουσουλμάνους κυρίως υπηρεσιακούς παράγοντες κατά το 20 % του πληθυσμού της ως το 1680 ( Εβλιγιά Τζελεμπί ). Τη χρονική περίοδο 1520 – 1660 οι χριστιανοί Σερβιώτες εγκαταλείπουν σταδιακά το χιλιόχρονο βυζαντινό και δυσπόρθητο κάστρο τους και κατεβαίνουν στα πεδινά , τα σημερινά Σέρβια , πρώτη τους συνοικία η Aya Kiriaki , το μετέπειτα Βαρόσι. Το ορθό κατά τη γνώμη μου είναι να μελετήσουμε ταυτόχρονα την απογραφική διαδρομή των τριών χωριών/οικισμών Mokro, Kizonya και Nihori τα οποία κάποια εποχή μετά το 1613 συναποτέλεσαν το ενιαίο Μόκρο .
Για την εκτίμηση ενός πληθυσμιακού μεγέθους κατά την εποχή εκείνη προτείνονται διάφοροι πολλαπλασιαστές , ακολούθησα την πιο αποδεκτή πρόταση , 5μελή τα νοικοκυριά , 4μελή τα νοικοκυριά χηρών και 1μελές οι άγαμοι . Ένα μεγάλο πρόβλημα για τη μελέτη εκείνης της εποχής είναι η καταγραφή των νοικοκυριών που είχαν κοπάδια ( τσελιγκάτα ) , αυτά καταχωρούνταν αλλού και οι φόροι πήγαιναν κατ ευθείαν στο σουλτανικό ταμείο , ενώ οι φόροι που προέρχονταν απ τη γεωργία / χοίρους / κλπ δίνουν το μέγεθος του πληθυσμού των αγροτών πάνω κάτω και αυτό είναι που καταγράφεται και αποδίδεται ως εισόδημα στον εκάστοτε τοπικό τιμαριούχο – σπαχή – ιππέα. Διαβάζουμε το 1500 για τον τιμαριούχο που καρπώνονταν τους φόρους εκτός αμνοεριφίων : ” Το χωριό Mokri ανήκει στα Σέρβια , εκ του πλεονάσματος του ιππέα Υusuf Cundi , τιμάριο του Mehmed , γιου του Ismail , το κατέχει και εκστρατεύει , έχει στα χέρια του βεράτιο του Mustafa Pasa “.
Οι πληθυσμοί επομένως ήταν μάλλον μεγαλύτεροι αφού το Λιβαδερό είχε και έχει μεγάλη κτηνοτροφία . Θα παραθέσω τα δημογραφικά σε 5 στήλες : χρονολογία – Μόκρο – Κυδωνιά -Νιχώρι – σύνολο.
1480 , 18 , 17 , 7 , 42 οικογένειες ( περ 160-200 κάτοικοι )
1500 , 155, 150 ,10 , 315 κάτοικοι
1519 , 124 , 121 , 38 , 283 κάτοικοι
1528 , 124 , 85 , 44 , 253 κάτοικοι
1543 , 195 , 90 , 40 , 325 κάτοικοι
1569 , 139 , 43 , 49 , 231 κάτοικοι
1613 , 168 , 42 , 44 , 254 κάτοικοι
Το 1500 στην Kizonya συναντούμε επώνυμα όπως : Νikola Arnavud , Dimo Ivlacho , ενδεικτικό της παρουσίας δύο νοικοκυριών Αρβανιτών και Βλάχων.
Σε όλη την περίοδο και για τα τρία χωριά μόνο στην Κizonya συναντάμε το 1613 , που έχει κατά πολύ ερημώσει , μια οικογένεια μουσουλμάνων, ασφαλώς επιστατών των συμφερόντων του τιμαριούχου – μπέη – ιππέα – σπαχή -τσιφλικά των τριών οικισμών .
Το ίδιο έτος στο Μokri απ τα 27 πλήρη χριστιανικά νοικοκυριά που καταγράφονται :
– τα 4 φέρουν το βαπτιστικό Miho
Miho Masgan
Miho Masgan ( ίσως πρώτα ξαδέρφια )
Μiho Vari
Miho Nikola
-τα 2 το επώνυμο Miho
Μano Miho
Dimo Miho
To επώνυμο Μίχος διατηρήθηκε από το 1500 ως σήμερα στο Λιβαδερό και ίσως είναι το αρχαιότερο που έφτασε ως τις μέρες μας . Παρατηρούμε ότι οι δυο μεγαλύτεροι οικισμοί απ το 1480 είναι το Μόκρο και η Κυδωνιά , εκ των οποίων το πρώτο διατηρεί τον πληθυσμό του με τάσεις ανόδου , ενώ η δεύτερη σε 70 χρόνια έχασε σταδιακά το 70 % περίπου των κατοίκων με αποτέλεσμα το 1569 να έχει λιγότερο πληθυσμό απ το Νιχώρι που εμφανίζεται μικρό αλλά σταθερότατο πληθυσμιακά επί ένα αιώνα . Αυτοί οι τρεις οικισμοί αποτέλεσαν αργότερα το ενιαίο Μόκρο για το οποίο γνωρίζουμε ότι το 1877 είχε 510 κατοίκους – 600 είχε το Metaksa και ήταν τα δυο μεγαλύτερα χωριά των Σερβίων τότε πλησίον των Καμβουνίων , αμφότερα περί του όρους Αμάρμπεη – διπλάσιους από το 1613 των επιμέρους τριών, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία 250 χρόνων . Θα επανέλθω , όταν έχω νεότερα .
Πηγή δημογραφικών : Κ . Καμπουρίδης – Γ. Σαλακίδης , Η Επαρχία ( Βιλαέτι ) Σερβίων τον 16 αιώνα μέσα από οθωμανικές πηγές , 2013
Πηγή φωτογραφίας Λιβαδερού δεκαετίας 1960 : https://livaderioteskozanis.files.wordpress.com
Ο Νίκος Μπουκουβάλας (Πρόεδρος Δημοτικού Συμβουλίου Σερβίων)