Με αφορμή την υπόθεση της καθηγήτριας Σοφίας Χρηστίδου, που βρέθηκε στο επίκεντρο της επικαιρότητας μετά το εγκεφαλικό επεισόδιο που υπέστη, άνοιξε ξανά μια δύσκολη συζήτηση: ο εκφοβισμός δεν αφορά μόνο στους μαθητές. Αφορά και στους ανθρώπους που βρίσκονται μπροστά από την έδρα, αλλά και πολλούς ακόμη εργαζόμενους γύρω μας.
Συχνά μιλάμε για τον σχολικό εκφοβισμό των παιδιών και σωστά. Όμως ξεχνάμε ότι μέσα στο ίδιο περιβάλλον μπορεί να υποφέρουν και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί. Πίσω από κλειστές πόρτες ή πίσω από «αθώες» λέξεις μπορεί να κρύβεται μια καθημερινότητα πίεσης: ειρωνεία, απαξίωση, λεκτικές επιθέσεις, υπονόμευση, αμφισβήτηση της επαγγελματικής επάρκειας.
Και εδώ προκύπτει ένα μεγάλο ερώτημα: πόσο αξίζουν πραγματικά όλες εκείνες οι εκπαιδευτικές καταρτίσεις, τα σεμινάρια και τα πιστοποιητικά, αν δεν μεταφράζονται σε ουσιαστική προστασία και σεβασμό μέσα στο ίδιο το εργασιακό περιβάλλον; Τα «χαρτιά» έχουν αξία μόνο όταν συνοδεύονται από πράξη από κουλτούρα συνεργασίας, από πραγματική υποστήριξη των ανθρώπων που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της εκπαίδευσης.
Η απαξιωση όμως δεν περιορίζεται μόνο στο σχολείο. Υπάρχει σε χώρους εργασίας όπου τα εργασιακά δικαιώματα καταστρατηγούνται. Υπάρχει σε επιχειρήσεις όπου ο εργαζόμενος φοβάται να μιλήσει. Υπάρχει σε δομές που θεωρούμε «ασφαλείς»: σε χώρους φροντίδας ηλικιωμένων, σε αθλητικούς συλλόγους, σε πανεπιστήμια, σε δημόσιες υπηρεσίες, ακόμη και σε εθελοντικές οργανώσεις. Εκεί όπου η ιεραρχία, η εξάρτηση ή ο φόβος της απώλειας της δουλειάς επιτρέπουν σε τέτοιες συμπεριφορές να κρύβονται πίσω από ψευτικα χαμόγελα και τυπικές διαδικασίες.
Η ελληνική κοινωνία έχει ήδη πληρώσει βαρύ τίμημα από την αδιαφορία απέναντι σε τέτοια φαινόμενα. Η τραγική υπόθεση του Βαγγέλη Γιακουμάκη, του φοιτητή από την Κρήτη που υπέστη συστηματικό εκφοβισμό στη Γαλακτοκομική Σχολή Ιωαννίνων, παραμένει μια οδυνηρή υπενθύμιση ότι ο εκφοβισμός μπορεί να οδηγήσει σε τραγικά αποτελέσματα όταν η κοινωνία επιλέγει να κοιτάξει αλλού.
Και το bullying δεν έχει μόνο μία μορφή. Μπορεί να εκδηλωθεί ως έμφυλη βία απέναντι σε γυναίκες στον χώρο εργασίας. Μπορεί να είναι ρατσιστικό απέναντι σε ανθρώπους διαφορετικής καταγωγής. Μπορεί να αφορά στην ηλικία, στην κοινωνική τάξη, στην εμφάνιση, στην αναπηρία ή στον σεξουαλικό προσανατολισμό. Μπορεί να είναι ακόμη και «αόρατο» μια συνεχής απαξίωση που φθείρει αργά την αξιοπρέπεια ενός ανθρώπου.
Το πιο επικίνδυνο όμως στοιχείο του εκφοβισμου είναι η σιωπή που το περιβάλλει. Όταν θεωρούμε τέτοιες συμπεριφορές «καθημερινότητα», όταν τις δικαιολογούμε ως «αστεία» ή «υπερβολές», τότε γινόμαστε έστω και άθελά μας μέρος του προβλήματος.
Αν θέλουμε πραγματικά μια κοινωνία σεβασμού, πρέπει να αρχίσουμε να μιλάμε ανοιχτά για αυτές τις συμπεριφορές. Να προστατεύσουμε τα παιδιά, αλλά και τους ενήλικες. Να δώσουμε αξία όχι μόνο στα πτυχία και στα πιστοποιητικά, αλλά κυρίως στον τρόπο με τον οποίο φερόμαστε ο ένας στον άλλο.
Γιατί ο σεβασμός δεν διδάσκεται μόνο μέσα στις αίθουσες. Αποδεικνύεται κάθε μέρα, σε κάθε χώρο όπου ζούμε και εργαζόμαστε.
Γιάννης Νεβεσκιώτης
Αρχαιολόγος-Αρθρογραφος
Τελειόφοιτος ΜΑ Ανθρωπολογίας Λαογραφιας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
Σωστό σε βρίσκω, έτσι να τα λέμε να μην τα ξεχνάμε… ο σεβασμός και η σωστή συμπεριφορά διδάσκεται κυρίως στην οικογένεια… μετά τον covid η κοινωνία μας έχει αγριέψει λίγο!!
Η ατιμωρησία είναι η αιτία όλου του κακού για να μπει κάποια τιμωρία ανάλογη με αυτή πού προκαλούν να δούμε θα ξανά τολμήσουν οι επιτήδειοι;