Η αποφράδα ημέρα της νεότερης ιστορίας των Σερβίων με το ολοκαυτωμα της πόλης μας απ΄τους Ιταλούς και μετα από τέσσερις μήνες και απ΄τους Γερμανούς .
Από τις 832 οικίες 761 καταστράφηκαν ολοσχερώς 67 μερικώς και μόνο 4 διασώθηκαν για χρήση των κατακτητών .
Στον πίνακα δεν περιλαμβάνονται καταστήματα , δημόσια-δημοτικά κτίρια , αποθήκες κ.α .
Ο πίνακας αφορά την τότε Επαρχία Κοζάνης και περιλαμβάνει πόλεις και χωριά των σημερινων Δήμων Σερβίων , Βελβεντού και Κοζάνης .
Πηγή : Υπουργείον Κοινωνικής Πρόνοιας/Διεύθυνσις Συντονισμού , Καταστραφείσαι πόλεις και χωριά συνεπεία του πολέμου 1940-1945 , έκδοσις Α’. Επιμέλεια : Δημ. Χρ. Καραδήμα , Προισταμένου μελετών και στατιστικής , Αθήναι 1946 .
Νίκος Μπουκουβάλας
Πηγή φωτο εξωφύλλου Σερβίων Φρουρός
Συγχαρητήρια στον κύριο Μπουκουβάλα Νικόλαο για την έρευνα του. Την απεικονίζω συγκεντρωτικά:
Καταγραφείσες καταστροφές (1940-1945) στα σημερινά όρια των Δήμων Σερβίων-Βελβενδού-Κοζάνης.
ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ
Προϋπάρχουσες Οικίες ; 3.061
Καταστροφές Ολοσχερείς 1.802
Καταστροφές Μερικές 217
ΔΗΜΟΣ ΒΕΛΒΕΝΤΟΥ
Προϋπάρχουσες Οικίες ; 1.642
Καταστροφές Ολοσχερείς 644
Καταστροφές Μερικές 10
Σύνοψη
Δήμος Σερβίων: Το 66% των οικιών επλήγη (Ολοσχερώς ή Μερικώς).
Δήμος Βελβεντού: Το 40% των οικιών επλήγη, με το Καταφύγιο να κατέχει το θλιβερό ρεκόρ του 98%.
Συνολικό Αποτύπωμα: Στους δύο αυτούς Δήμους, 2.446 σπίτια χάθηκαν οριστικά μέσα στην πενταετία του πολέμου.
ΔΗΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ
Προϋπάρχουσες Οικίες ; 10.602
Καταστροφές Ολοσχερείς 3.011
Καταστροφές Μερικές 817
Εμφανίζει μεγάλη διασπορά ζημιών, με πολλές κοινότητες να πλήττονται από αντίποινα των κατακτητών (π.χ. Ρύμνιο ,Οινόη, Σπάρτο, Καισάρεια)
ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
Κατηγορία Καταγραφής Σύνολο
Προϋπάρχουσες Οικίες 15.305
Καταστροφές Ολοσχερείς 5.457
Καταστροφές Μερικές 1.044
Βασικά Συμπεράσματα :
Το Ολοκαύτωμα των Σερβίων: Τα Σέρβια κατέχουν το θλιβερό πρωτείο των ολοσχερών καταστροφών στην επαρχία με 761 οικίες, αντιπροσωπεύοντας το 91,5% των κατοικιών του οικισμού και το 25,3% όλων των καμένων σπιτιών της περιοχής. Οικισμοί Καμβουνίων: Το Μικρόβαλτο και το Τρανόβαλτο δέχθηκαν τρομακτικό πλήγμα, χάνοντας πάνω από τα 2/3 του οικιστικού τους αποθέματος.
Η Ισοπέδωση του Καταφυγίου: Αν και μικρότερος οικισμός, το Καταφύγιο υπέστη τη μεγαλύτερη αναλογική καταστροφή (98%), με μόλις 10 σπίτια να γλιτώνουν την πλήρη ισοπέδωση.
Ανθρώπινο κόστος & στέγαση: Με βάση τον μέσο όρο μελών μιας οικογένειας εκείνης της εποχής, υπολογίζεται ότι πάνω από 20.000 άνθρωποι έμειναν άστεγοι ή σε ερειπωμένα σπίτια στην ευρύτερη περιοχή αμέσως μετά τον πόλεμο.
Τα στοιχεία της έκδοσης του 1946 (σελ. 61-62) είναι αποκαλυπτικά για την ταυτότητα των καταστροφέων στην περιοχή, αναδεικνύοντας τη δράση τόσο των γερμανικών και ιταλικών δυνάμεων κατοχής, όσο και τις απώλειες κατά τη διάρκεια συγκρούσεων.
Οι υπεύθυνοι της καταστροφής:
1. ΓΕΡΜΑΝΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΟΧΗΣ
Ήταν υπεύθυνες για τις πιο συστηματικές και ολοκληρωτικές καταστροφές, κυρίως στα ορεινά και στρατηγικά σημεία:
Καταφύγιο: Πλήρης ισοπέδωση (468 οικίες).
Σέρβια: (Σε συνεργασία με τους Ιταλούς) Μαζική καταστροφή 761 οικιών.
Τρανόβαλτο & Λάβα: 250 συνολικά ολοσχερείς καταστροφές.
Λιβερά & Σιδερά: Σχεδόν πλήρης αφανισμός των οικισμών.
Άνω Κώμη, Άργιλος, Κρανίδια, Γούλες: Σημαντικές καταστροφές ως αντίποινα.
2. ΙΤΑΛΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΟΧΗΣ
Η δράση τους επικεντρώθηκε κυρίως στην πρώτη περίοδο (1943) και σε συγκεκριμένους οικισμούς:
Σέρβια: Έναρξη του ολοκαυτώματος (6 Μαρτίου 1943).
Οινόη: 120 ολοσχερείς καταστροφές.
Μεταξά & Μικρόβαλτο: 196 συνολικά ολοσχερείς καταστροφές.
Πετρανά & Μοσχοχώρι: Μεγάλος αριθμός μερικών και ολοσχερών καταστροφών.
3. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ (Συγκρούσεις/Αντίποινα)
Ο όρος αυτός στην πηγή χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει καταστροφές που συνέβησαν κατά τη διάρκεια μαχών μεταξύ αντιστασιακών οργανώσεων και δυνάμεων κατοχής ή λόγω αντιποίνων για τη δράση των ανταρτών:
Σπάρτο, Καισάρεια, Κάτω Κώμη: Υψηλά ποσοστά καταστροφής.
Βαθύλακκος, Ροδίτης, Μεσσιανή: Σημαντικές απώλειες στην περιοχή της λίμνης.
Φρούριο : Πλήρης καταστροφή (44 οικίες).
4. ΣΥΜΜΑΧΙΚΟΙ ΒΟΜΒΑΡΔΙΣΜΟΙ
Πόλη της Κοζάνης: Μεγάλο μέρος των 250 μερικών καταστροφών αποδίδεται σε συμμαχικές αεροπορικές επιδρομές που στόχευαν τις γερμανικές γραμμές ανεφοδιασμού και το σιδηροδρομικό δίκτυο.
Συμπέρασμα:
Η περιοχή των Σερβίων και του Βελβεντού δέχθηκε το πιο σκληρό πρόσωπο των Γερμανών και Ιταλών, ενώ η περιοχή γύρω από την Κοζάνη παρουσιάζει μια πιο σύνθετη εικόνα καταστροφών λόγω της έντονης αντιστασιακής δραστηριότητας και των συμμαχικών επιχειρήσεων.