Μπορεί κάποια πράγματα να φαίνονται απολύτως τυπικά και νόμιμα, όμως στη δημόσια διοίκηση δεν αρκεί να είσαι «εντάξει», πρέπει και να φαίνεσαι. Αφορμή για το σχόλιο της στήλης η συζήτηση που είχε συνεργάτης της με κάποιον που γνωρίζει πράγματα και καταστάσεις. Σ’ έναν φορέα, πρόσωπο που διατηρεί επιχειρηματική δραστηριότητα φέρεται να έχει λάβει, μέσα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, σημαντικού ύψους αναθέσεις σε σχέση με το παρελθόν. Γιατί τώρα κι όχι παλαιότερα; Μέχρι εδώ, θα πει κανείς, έστω και με ενστάσεις, όλα απολύτως νόμιμα. Το ενδιαφέρον αρχίζει όταν στο «κάδρο» εμφανίζονται και άλλες σχέσεις. Συγκεκριμένα, πρόσωπο που κατέχει σημαντική θέση στον ίδιο φορέα συμμετέχει με ποσοστό σε ΑΜΚΕ μαζί με τον ωφελούμενο των αναθέσεων. Κι αν αυτό από μόνο του μπορεί να θεωρηθεί απλώς μια σύμπτωση, η εικόνα γίνεται πιο σύνθετη όταν προκύπτει ότι και τρίτα πρόσωπα του ίδιου στενού «κύκλου» εμφανίζονται να συμμετέχουν σε έργα του ίδιου φορέα. Πρόκειται για ανεξάρτητες περιπτώσεις ή για ένα πλέγμα σχέσεων που, έστω και άθελά του, δημιουργεί την εντύπωση ενός «κλειστού κύκλου» συνεργασιών; Βεβαίως, η εύκολη απάντηση είναι ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται από άλλους κι ότι δεν υπάρχει άμεση εμπλοκή. Όμως, στη δημόσια διοίκηση, η έννοια της σύγκρουσης συμφερόντων δεν εξαντλείται στο ποιος υπογράφει, αλλά επεκτείνεται και στο κατά πόσο διασφαλίζεται η απόσταση μεταξύ ρόλων. Γιατί, στο τέλος της ημέρας, δεν είναι μόνο το τι ισχύει τυπικά. Και ίσως εδώ βρίσκεται και το πιο ενδιαφέρον σημείο. Σε αρκετές περιπτώσεις, πρόσωπα που εμφανίζονται – άμεσα ή έμμεσα – σε τέτοιες «συμπτώσεις», είναι τα ίδια που κατά καιρούς έχουν μιλήσει για την ανάγκη αυστηρής τήρησης κανόνων δεοντολογίας.
Αν για παράδειγμα πρόσωπο που κατέχει σημαντικό πόστο σε κάποιο φορέα την ίδια στιγμή φέρεται να κατέχει σημαντικό ποσοστό σε ΑΜΚΕ, η οποία έχει λάβει ανάθεση από τον ίδιο φορέα ή στην άλλη, ακόμη πιο σύνθετη περίπτωση, εμφανίζεται άλλο μέλος της ίδιας ΑΜΚΕ – με επίσης σημαντικό ποσοστό – να λαμβάνει απευθείας ανάθεση ή να συμμετέχει στην εκτέλεση έργου από τον ίδιο φορέα. Βεβαίως, θα πει κάποιος: «Δεν αποφασίζει ο ίδιος, άλλοι υπογράφουν». Σωστό. Όμως το ερώτημα δεν σταματά εκεί. Γιατί, πέρα από την τυπική διαδικασία, τίθεται ένα σαφές ζήτημα. Υπάρχει επαρκής απόσταση μεταξύ ρόλων ή μήπως διαμορφώνεται ένα «κλειστό κύκλωμα» συνεργασιών; Πρόκειται για τυχαία σύμπτωση ή για ένα πλέγμα σχέσεων που, δημιουργεί σαφή ζητήματα δεοντολογίας; Κι αν ναι, αρκεί η απουσία άμεσης υπογραφής για να «καθαρίσει» την εικόνα; Και προσέξτε κάτι ακόμη. Δεν πρόκειται για περιπτώσεις που έχουν διακριθεί για μια ισχυρή και αδιαμφισβήτητη παρουσία στον χώρο τους ή για επιτυχία που να δικαιολογεί από μόνη της την εξέλιξή τους. Αντιθέτως, δημιουργείται η εντύπωση ότι αναζητούνται εναλλακτικές διαδρομές «στήριξης» και επιβίωσης, πέρα από την καθαρά επαγγελματική καταξίωση, που απαιτεί πραγματική δουλειά, μεράκι και πολλές θυσίες σε προσωπικό επίπεδο.
Συμπερασματικά, σε τέτοιες περιπτώσεις, η έννοια της σύγκρουσης συμφερόντων δεν περιορίζεται μόνο στο ποιος υπογράφει, αλλά επεκτείνεται στο αν υπάρχει δυνατότητα επιρροής – έστω και έμμεσης – ή αν δημιουργείται η εντύπωση προνομιακής μεταχείρισης. Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται το «ζουμί». Ακόμη κι αν όλα έχουν γίνει βάσει διαδικασιών, η ύπαρξη μιας τέτοιας σχέσης αρκεί για να γεννήσει ερωτήματα. Ερωτήματα που – σε επίπεδο δημόσιας διοίκησης – δεν μπορούν να αγνοηθούν κι απ’ ότι μαθαίνουμε, ήδη, βρίσκονται σε στάδιο ελέγχου. Άλλωστε, όπως συνηθίζεται να λέγεται, «η γυναίκα του Καίσαρα δεν πρέπει μόνο να είναι τίμια, αλλά και να φαίνεται». Θα επανέλθουμε.
Η Χύτρα
