Έχω τονίσει πολλές φορές ότι για πάνω από 60 χρόνια, η Δυτική Μακεδονία σήκωσε το βάρος της ηλεκτροπαραγωγής της χώρας. Με τίμημα βαρύ, καθώς πάνω από 230.000 στρέμματα γόνιμης γης καταστράφηκαν, οικοσυστήματα επιβαρύνθηκαν, τοπικές κοινωνίες μετακινήθηκαν και το τοπίο αλλοιώθηκε.
Σήμερα, μετά την περίφημη «Μετάβαση», τι έχει γίνει;
Η ίδια γη, αντί να επιστρέψει στους ανθρώπους της, ξαναμπαίνει σε κύκλο εκμετάλλευσης — αυτή τη φορά με φωτοβολταϊκά. Πάνω από 50.000 στρέμματα καλύπτονται ήδη με πάνελ, αλλά η αλήθεια που καίει είναι ότι μας έβγαλαν απ’ το παιχνίδι! Είναι σαφές ότι η τοπική κοινωνία αποκλείστηκε από τα μεγάλα έργα ΑΠΕ, δεν έχει πρόσβαση σε κεφάλαια και δεν μπορεί να ανταποκριθεί στα κριτήρια των προγραμμάτων.
Η «Μετάβαση» δεν έφερε ισορροπία. Έφερε αποκλεισμό!
Βέβαια, κάποιος θα μπορούσε να αντιτείνει ότι υπάρχουν επιδοτήσεις που μπορούν να βοηθήσουν την τοπική αναπτυξιακή διαδικασία. Ναι, μας λένε «Πάρτε επιδοτήσεις», αλλά για ποιες επιδοτήσεις μιλάνε; Αυτές που έχουν αυστηρά τραπεζικά κριτήρια, που απαιτούν υψηλή ίδια συμμετοχή και διακατέχονται από γραφειοκρατία που πνίγει. Αυτό δεν είναι στήριξη. Είναι θεσμικός αποκλεισμός με άλλο όνομα!
Πρόκειται για έναν τελείως λανθασμένο μοντέλο ανάπτυξης. Η κυβέρνηση αντιμετωπίζει τη μετάβαση σαν να απευθύνεται σε μεγάλες εταιρείες και επενδυτικά funds, λησμονώντας – εκούσια ή ακούσια – ότι απευθύνεται σε μια τοπική κοινωνία που βγήκε τραυματισμένη από τη λιγνιτική εποχή, δεν έχει ρευστότητα και χρειάζεται μικρές, ευέλικτες, άμεσες λύσεις. Η πολιτική «μια λύση για όλους» απέτυχε, συνεχίζει να αποτυγχάνει και θα συνεχίσει να αποτυγχάνει με μαθηματική ακρίβεια, όσο οι κυβερνώντες μένουν στην ίδια τακτική.
Από την άλλη η ΔΕΗ δεν μπορεί να είναι απλός επενδυτής, γιατί έχει ιστορική και ουσιαστική ευθύνη. Δεν μπορεί να δεχθούμε ότι αξιοποίησε (ξεζούμισε) για δεκαετίες τον τόπο και σήμερα να επενδύει ξανά χωρίς να αποδίδει πραγματικά στην κοινωνία. Οφείλει να λειτουργήσει ως κοινωνικός εταίρος με υποχρεώσεις, όπως να δώσει ένα σημαντικό ποσοστό των κερδών στην περιοχή, να επιτρέψει τη συμμετοχή πολιτών στα έργα και να θεσμοθετηθεί το μειωμένο ενεργειακό κόστος για τους κατοίκους.
Κι επειδή δεν μου αρέσει να λέω γενικόλογα, αλλά προτιμώ να καταθέτω συγκεκριμένες προτάσεις, προτείνω να αλλάξουμε το μοντέλο, αν θέλουμε πραγματική ανάπτυξη. Σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση θα μπορούσαν να είναι:
1.Ειδικό καθεστώς “Μικρής Τοπικής Επιχειρηματικότητας”
- Μικρά επενδυτικά σχέδια (π.χ. 20.000€ – 200.000€)
- Ελάχιστη ή μηδενική ίδια συμμετοχή
- Ταχεία έγκριση (fast track)
- Ευέλικτα κριτήρια – όχι τραπεζικός αποκλεισμός
- Απλοποίηση αξιολόγησης
- Μείωση εγγυήσεων
- Προσαρμογή στα πραγματικά εισοδήματα της περιοχής
- Μικροχρηματοδοτήσεις χωρίς εμπράγματες εξασφαλίσεις
- Δημιουργία ειδικού ταμείου Δυτικής Μακεδονίας
- Δάνεια μικρού ύψους με κρατική εγγύηση
- Ποσοστώσεις υπέρ τοπικών επιχειρήσεων
- Υποχρεωτική συμμετοχή τοπικών ΜΜΕ στα έργα
- Κατανομή έργου σε μικρότερους παίκτες
- Ειδικό φορολογικό καθεστώς
- Μειωμένη φορολογία για νέες επιχειρήσεις
- Κίνητρα για εγκατάσταση νέων επαγγελματιών
Αν υπάρχουν κι άλλες προτάσεις είναι καλοδεχούμενες, αλλά το σημαντικό είναι ότι πρέπει να συγκροτηθεί ένα ενιαίο πλαίσιο διεκδίκησης. Η τοπική κοινωνία πρέπει να δώσει ένα τέλος στην ανοχή που μας οδηγεί στα βράχια.
Ας μιλήσουμε καθαρά. Η ευθύνη των αιρετών είναι μεγάλη. Δεν μπορούν οι βουλευτές, οι δήμαρχοι, οι περιφερειάρχες της περιοχής να συνεχίσουν με δηλώσεις και φωτογραφίες. Η εποχή των διαβουλεύσεων, της παρακολούθησης και των «καλών σχέσεων» έχει τελειώσει. Η κοινωνία χρειάζεται διεκδίκηση με συγκεκριμένες νίκες και συγκρούσεις με αποτέλεσμα. Όποιος δεν μπορεί να διεκδικήσει, δεν έχει λόγο να εκπροσωπεί. Το δίλημμα είναι καθαρό: ή θα δημιουργήσουμε μια οικονομία τοπικής συμμετοχής ή θα μείνουμε: θεατές σε μια ανάπτυξη που δεν μας αφορά.
Η Δυτική Μακεδονία δεν ζητά επιδόματα. Ζητά πρόσβαση, συμμετοχή και δικαιοσύνη. Η κυβέρνηση οφείλει να προσαρμόσει τα εργαλεία της στις πραγματικές δυνατότητες της κοινωνίας. Η ΔΕΗ οφείλει να επιστρέψει ουσιαστικά στον τόπο που τη στήριξε. Και οι τοπικοί αιρετοί οφείλουν επιτέλους να διεκδικήσουν, όχι να διαχειρίζονται. Αν δεν αλλάξει άμεσα το μοντέλο η «Μετάβαση» θα μείνει στην ιστορία ως η δεύτερη μεγάλη αδικία για τη Δυτική Μακεδονία.
Μάκης Ιωσηφίδης
πρώην Δήμαρχος Αμυνταίου
