Η πρόσφατη ανατίναξη των εκσκαφέων στο ορυχείο της Μαυροπηγής δεν σηματοδοτεί μόνο το τέλος ενός βιομηχανικού εξοπλισμού. Αναδεικνύει ένα κρίσιμο ζήτημα πολιτιστικής διαχείρισης. Τη στάση μας απέναντι στη βιομηχανική κληρονομιά μιας περιοχής που ταυτίστηκε όσο λίγες στην Ελλάδα, με την παραγωγή ενέργειας και τη βιομηχανική ανάπτυξη.
Είναι γνωστό πως η βιομηχανική κληρονομιά αποτελεί φορέα ιστορικής μνήμης και συλλογικής ταυτότητας. Τα ορυχεία, οι ατμοηλεκτρικοί σταθμοί και ο βαρύς μηχανολογικός εξοπλισμός της ΔΕΗ συνιστούν τεκμήρια της τεχνολογικής εξέλιξης, της παραγωγικής ιστορίας και του εργασιακού πολιτισμού όλης της χώρας. Δεν πρόκειται για ανενεργές υποδομές ή παρωχημένα μηχανήματα, αλλά για υλικά αποτυπώματα μιας εποχής που καθόρισε την οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική συγκρότηση του τόπου.
Αναμφίβολα, η ΔΕΗ δεν διαμόρφωσε μόνο το ενεργειακό τοπίο της χώρας. Αλλά την ίδια την κοινωνία της Δυτικής Μακεδονίας, στηρίζοντας την ανάπτυξη της Κοζάνης, της Πτολεμαΐδας και δεκάδων κοινοτήτων που συνδέθηκαν άμεσα με τη λιγνιτική δραστηριότητα.
Όμως, η μετάβαση σε μια νέα εποχή δεν προϋποθέτει την κατεδάφιση της προηγούμενης. Η ανάπτυξη χωρίς μνήμη είναι απλώς μια άλλη μορφή εγκατάλειψης. Έτσι, η απολιγνιτοποίηση δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για την εξαφάνιση των τεκμηρίων που αφηγούνται την ιστορία της περιοχής.
Σε ολόκληρη την Ευρώπη, η βιομηχανική κληρονομιά προστατεύεται και αξιοποιείται ως πολιτιστικός πόρος. Εδώ, αντί να διαφυλάσσουμε τα σύμβολα της ιστορίας μας, τα οδηγούμε στην εξαφάνιση.Γι’ αυτό και η εικόνα της ανατίναξης δεν προκαλεί μόνο θλίψη. Προκαλεί οργή. Καθώς δεν χάνεται απλώς ένας εκσκαφέας. Χάνεται ένα σύμβολο της εργασίας, της παραγωγής και της συλλογικής μνήμης της Δυτικής Μακεδονίας. Και όσο τα ίχνη της λιγνιτικής ιστορίας εξαφανίζονται το ένα μετά το άλλο, τόσο ενισχύεται η αίσθηση ότι δεν εγκαταλείπεται μόνο μια βιομηχανική δραστηριότητα, αλλά και οι άνθρωποι που επί δεκαετίες στήριξαν με τον κόπο τους την ενεργειακή ανάπτυξη της χώρας.
Η βιομηχανική κληρονομιά είναι πολιτιστικό κεφάλαιο ανεκτίμητης αξίας. Και όταν καταστρέφεται χωρίς όραμα, σχεδιασμό και σεβασμό στην ιστορική της σημασία, η πράξη αυτή δεν μπορεί παρά να θεωρηθεί ένα έγκλημα απέναντι στη μνήμη, την ιστορία και τον πολιτισμό της περιοχής.
Κορίνα Χατζηπαναγιωτίδου
Πολιτιστική Διαχειρίστρια/Οικονομολόγος
MSc Διοίκηση Πολιτισμικών Μονάδων
