Το (μη) μέλλον του άνθρακα στην Γερμανία – Αλήθειες και Ψέματα!

Ένα από τα συνήθη επιχειρήματα που ακούγονται τελευταία στον δημόσιο διάλογο είναι πως η Γερμανία αποφασίζει να παρατείνει τη λειτουργία των λιγνιτικών μονάδων της ως αποτέλεσμα της ενεργειακής κρίσης.

Πέρα από την οπτική γωνία με την οποία ο καθένας μας βλέπει τα πράγματα, οφείλουμε στα δεδομένα και στα γεγονότα να συμφωνούμε αν μη τι άλλο.

Για να ξεκαθαρίσουμε όμως ορισμένα ζητήματα, παραθέτουμε παρακάτω ορισμένα στοιχεία:

• Στις 3 Ιουλίου 2020 το Γερμανικό Κοινοβούλιο, ολοκληρώνοντας μήνες διαπραγματεύσεων, ψήφισε τον νόμο «για τη Μείωση και τον Τερματισμό της Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας από Άνθρακα», γνωστό και με το ακρωνύμιο KVBG, ο οποίος διαμορφώθηκε έπειτα από μια διαδικασία διαβούλευσης και προβλέπει την έξοδο από τον άνθρακα το 2038 το αργότερο, με προοπτική αυτό να γίνει νωρίτερα, το 2035[1]
• Την ίδια περίοδο η Γερμανία αποδεσμεύτηκε και από την Πυρηνική Ενέργεια, με το τελευταία εργοστάσιο Πυρηνικής Ενέργειας να σβήνει οριστικά τον Απρίλιο του 2023.
• Η Γερμανία σχεδιάζει να αποσύρει από τη λειτουργία όλες τις ηλεκτροπαραγωγικές μονάδες με καύση άνθρακα σε εθνικό επίπεδο έως το αργότερο το 2038, σύμφωνα με τον νόμο για την απεξάρτηση από τον άνθρακα. Ωστόσο, το 2022 το ομόσπονδο κρατίδιο της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, το οποίο αποτελεί το κέντρο της εξόρυξης άνθρακα και της βαριάς βιομηχανίας στη δυτική Γερμανία, αποφάσισε να ολοκληρώσει τη σταδιακή κατάργηση της χρήσης άνθρακα έως το 2030[2][3].

• Το 2019 η Γερμανία διέθετε σε εργοστάσια παραγωγής ενέργειας από άνθρακα περίπου 40 GW εγκατεστημένης ισχύος, ενώ το 2015 η ανθρακική εγκατεστημένη ισχύς ήταν πάνω από 52GW[4].
• Από το 2019 έχουν αποσυρθεί μονάδες ισχύος πάνω από 12 GW που είχαν πρόβλεψη απόσυρσης μετά το 2031.
• Την περίοδο 2015-2025 έχει αποσυρθεί ανθρακική ισχύς άνω των 24 GW.
• Ακόμα και η ενεργοποίηση εφεδρικών ανθρακικών μονάδων το 2022 προκάλεσε πολύ περιορισμένη αύξηση της χρήσης του άνθρακα, με τη λειτουργία των μονάδων να παραμένει πολύ χαμηλή[5].

• Πέρα από τη μείωση της ισχύος, η Γερμανία έχει περιορίσει δραστικά την ηλεκτροπαραγωγή από λιγνίτη και λιθάνθρακα. Το 2015 η Γερμανία παρήγαγε 246 TWh, ενώ 10 χρόνια αργότερα, το 2025, η παραγωγή από αυτές τις πηγές έπεσε στις 93 TWh (λιγνίτη 67 TWh και λιθάνθρακας 26 TWh) , μια μείωση σχεδόν 2/3 (-62%)[6][7]. Ενώ για το 2025 η συμμετοχή των Α.Π.Ε. στον μίγμα  ηλεκτροπαραγωγής άγγιξε το 56% ξεπερνώντας σε παραγωγή τις  270 TWh[8].
• Καθότι γίνεται αβασάνιστα σύγκριση μεταξύ της Ελλάδας και της Γερμανίας, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο γερμανικός λιγνίτης είναι σαφώς καλύτερης ποιότητας, με σχεδόν διπλάσια θερμογόνο δύναμη (~2.200 kcal/kg έναντι ~1.200-1.300 kcal/kg στην Ελλάδα). Αυτή η διαφορά εξηγεί εν μέρει γιατί η ελληνική λιγνιτική παραγωγή ήταν λιγότερο ανταγωνιστική οικονομικά παρά το χαμηλότερο κόστος εξόρυξης[9]. Αντίστοιχα δεδομένα ισχύουν και με άλλες χώρες όπως η Τσεχία και η Πολωνία.
• Υπάρχουν μελέτες που διαβλέπουν, με βάση την εξέλιξη της αγοράς, τη συνεχιζόμενη μείωση της ανταγωνιστικότητας του άνθρακα, την προβλεπόμενη αύξηση της τιμής των δικαιωμάτων εκπομπών CO2, αλλά και την αδυναμία ευελιξίας που διαθέτει έναντι της συνεχούς αύξησης της συμμετοχής των ΑΠΕ, ότι η οριστική έξοδος της Γερμανίας από τον άνθρακα μπορεί να γίνει πολύ πριν το 2038, ίσως και μέχρι το 2032[10].
• Πέρσι ο λιγνίτης ΠΑΝΕΥΡΩΠΑΙΚΑ είχε μερίδιο μόλις 9.2% στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Σε 19 χώρες της ΕΕ το μερίδιο του ήταν κάτω από 5%. Ακόμα και στο φρούριο του λιγνίτη την Πολωνία έπεσε κατά 6.6% σε σχέση με το 2024.

Συμπεράσματα:

• Προφανώς η σύγκριση μεταξύ Ελλάδας και Γερμανίας είναι εντελώς αδόκιμη, καθώς πρόκειται για περιπτώσεις με πολύ διαφορετικά χαρακτηριστικά (διαφορετικά μεγέθη, άλλο μέγεθος οικονομίας, διαφορετική ποιότητα λιγνίτη κ.λπ.).
• Παρόλα αυτά, δεν έχει υπάρξει ακόμα απόφαση για τη μετάθεση του χρόνου απόσυρσης των ανθρακικών μονάδων πέραν του 2038. Ο καγκελάριος Μερτς έχει αφήσει ανοιχτό ένα τέτοιο παράθυρο, ωστόσο μέχρι τώρα δεν έχει ληφθεί τέτοια απόφαση.
• Θα πρέπει να επισημανθεί παρόλα αυτά ότι η μετάθεση της εξόδου από τον άνθρακα είναι μια επιλογή που δεν φαίνεται να στηρίζουν οι σοσιαλιστές στη Γερμανία, που συγκυβερνούν μαζί με τους Χριστιανοδημοκράτες.
• Δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε ότι η Γερμανία απέσυρε μέχρι και το 2023 όλες τις πυρηνικές μονάδες παραγωγής ενέργειας, γεγονός που καθιστά την εξίσωση της απανθρακοποίησης προφανώς πιο σύνθετη σε σχέση με την Ελλάδα.

Εν κατακλείδι, δεν αναμένω, με βάση το παραπάνω κείμενο, να αναθεωρηθεί η στάση όσων επιμένουν ότι θα πρέπει να επαναλειτουργήσουν λιγνιτικές μονάδες ή να παραταθεί η λειτουργία τους.

Θεωρώ όμως πως ο δημόσιος διάλογος θα πρέπει να εδράζεται σε πραγματικά δεδομένα, όχι σε φήμες ή σε fake news. Το ζήτημα λαμβάνει ακόμα μεγαλύτερη σημασία όταν αυτά λέγονται από επίσημους εκπροσώπους κοινοβουλευτικών κομμάτων ή και νυν βουλευτές.

[1] https://www.smard.de/page/en/topic-article/5892/206022/coal-phase-out-under-kvbg-act

[2] https://www.rwe.com/en/press/rwe-ag/2022-10-04-agreement-on-coal-phase-out-2030-and-strengthening-security-of-supply-in-the-energy-crisis/

[3] https://www.reuters.com/business/environment/german-coal-power-phase-out-likely-before-2038-due-economics-says-climate-envoy-2024-06-24/?utm_source=chatgpt.com

[4] https://bloombergcoalcountdown.com/countries/DE

[5] https://ember-energy.org/latest-insights/coal-is-not-making-a-comeback/

[6] https://www.smard.de

[7] https://www.agora-energiewende.org/publications/state-of-the-energy-transition-in-germany-annual-review-2025

[8] https://www.ise.fraunhofer.de/en/press-media/press-releases/2026/german-public-electricity-generation-in-2025-wind-and-solar-power-take-the-lead.html

[9] https://energypress.gr/news/dei-eimaste-antagonistikoi-stin-exoryxi-alla-o-ellinikos-lignitis-einai-ftohos

[10] https://www.cleanenergywire.org/news/germanys-coal-exit-quietly-progressing-and-likely-be-completed-2032-researcher