Η ΔΕΗ ΑΕ με την αίτηση της προς την Υπηρεσία Δόμησης Κοζάνης από αρχές Ιουνίου 2026 για έκδοση όρων δόμησης στον ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου έκανε το πρώτο ουσιαστικό βήμα για την κατεδάφιση εγκαταστάσεων του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου, αρχικά των πύργων ψύξης και στη συνέχεια του συνόλου του εργοστασίου. Ζήτησε την έκδοση όρων δόμησης, ώστε να προχωρήσει στη συνέχεια στην έκδοση άδειας κατεδάφισης από ιδιώτη μηχανικό μέσω του συστήματος e-adeies.
Κάποιοι ισχυρίζονται ότι πρόκειται για μια ακόμη διοικητική διαδικασία μετά το κλείσιμο του σταθμού όμως δεν είναι έτσι, είναι ίσως η τελευταία ευκαιρία να αποφασίσουμε αν θα διαφυλάξουμε ένα κομμάτι της ιστορίας μας ή αν θα το παραδώσουμε στη λήθη.
Ο ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου είναι το μεγαλύτερο λιγνιτικό εργοστάσιο που κατασκευάστηκε ποτέ στην Ελλάδα. Είναι το σύμβολο της ενεργειακής ιστορίας της χώρας και της προσφοράς της Δυτικής Μακεδονίας. Είναι ο χώρος όπου εργάστηκαν χιλιάδες άνθρωποι, όπου αναπτύχθηκε τεχνογνωσία, όπου διαμορφώθηκε η οικονομία και η ταυτότητα της περιοχής, είναι κομμάτι της ιστορίας μας και αν χαθεί χωρίς σχέδιο, χωρίς θεσμική διεκδίκηση, η ευθύνη δεν θα βαρύνει μόνο τη ΔΕΗ ΑΕ, θα βαρύνει και όλους όσους είχαν τη δυνατότητα να αντιδράσουν και επέλεξαν την αδράνεια.
Η προστασία της βιομηχανικής κληρονομιάς δεν αποτελεί εμπόδιο στην ανάπτυξη, αντιθέτως είναι προϋπόθεση για μια ανάπτυξη που σέβεται την ιστορία, την ταυτότητα και το μέλλον του τόπου. Το σύνταγμα, η νομοθεσία, οι διεθνείς συμβάσεις και η ευρωπαϊκή πρακτική παρέχουν εργαλεία για την προστασία βιομηχανικών μνημείων και αντιμετωπίζουν τη βιομηχανική κληρονομιά ως αναπόσπαστο στοιχείο της ευρωπαϊκής πολιτιστικής ταυτότητας.
Κι όμως, ενώ σε όλη την Ευρώπη πρώην ανθρακωρυχεία, χαλυβουργίες και σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας μετατρέπονται σε μουσεία, πολιτιστικά πάρκα, χώροι εκπαίδευσης και τουριστικής ανάπτυξης, στην Κοζάνη κάποιοι τα θεωρούν «παλιοσίδερα». Τα ανθρακωρυχεία Zollverein στη Γερμανία, το Ironbridge στην Αγγλία, η Βιομηχανική Περιοχή Rjukan-Notodden στη Νορβηγία, το Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα ότι η βιομηχανική ιστορία δεν αποτελεί απλή νοσταλγία αλλά μπορεί να μετατραπεί σε μοχλό ανάπτυξης και μέρος της πολιτικής Δίκαιης Μετάβασης, συνδέοντας τη βιομηχανική κληρονομιά με την ανάπτυξη του βιομηχανικού τουρισμού, της εκπαίδευσης και των πολιτιστικών διαδρομών.
Όπως η ΔΕΗ ΑΕ έχει αποδείξει, πως πρώτιστο μέλημα της είναι η υλοποίηση του επιχειρησιακού της σχεδιασμού και το κέρδος της έτσι και ο Δήμος Κοζάνης οφείλει να αποδείξει ότι υπερασπίζεται το δημόσιο συμφέρον, τη συλλογική μνήμη και την πολιτιστική κληρονομιά του τόπου.
Η χαρακτηριστική αδράνεια της Δημοτικής Αρχής Κοκκαλιάρη υποβαθμίζει τον θεσμικό ρόλο του Δήμου Κοζάνης και έχει ως αποτέλεσμα να βρίσκεται μπροστά στην υποχρέωση λήψης μιας διοικητικής απόφασης, όπως είναι αυτή της έκδοσης ορών δόμησης, χωρίς τα κατάλληλα αντεπιχειρήματα. Για μια ακόμη φορά αρκείται στο ρόλο του κομπάρσου και απλά παρακολουθεί τις εξελίξεις ενώ δεν ενημέρωσε για σχεδόν 2 μήνες το Δημοτικό Συμβούλιο Κοζάνης για ένα τόσο σοβαρό θέμα.
Η έκδοση όρων δόμησης είναι ίσως η τελευταία ευκαιρία ώστε ο Δήμος Κοζάνης να αντιδράσει, επομένως εάν η Δημοτική Αρχή Κοκκαλιάρη θέλει να διασώσει έστω και ελάχιστη από την θεσμική της αξιοπρέπεια οφείλει έστω και καθυστερημένα:
- να συγκαλέσει Δημοτικό Συμβούλιο παρόντων των τοπικών φορέων για να παρουσιαστούν τα μέχρι στιγμής δεδομένα και οι δυνατότητες μας έτσι ώστε να συνδιαμορφωθεί μια κοινή στάση,
- να ζητήσει την αναστολή κάθε κατεδάφισης μέχρι να εξεταστεί η ιστορική αξία των εγκαταστάσεων,
- να κινήσει τη διαδικασία χαρακτηρισμού τμημάτων του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου ως νεότερου μνημείου,
- να συνεργαστεί με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, το ΤΕΕ, το Ελληνικό Τμήμα της Διεθνούς Επιτροπής για τη Διατήρηση της Βιομηχανικής Κληρονομιάς και άλλους επιστημονικούς φορείς για να διαμορφωθεί ένα ολοκληρωμένο σχέδιο αξιοποίησης της βιομηχανικής μας κληρονομιάς,
γιατί όταν γκρεμιστούν τα πρώτα κτίρια δεν θα υπάρχει επιστροφή και η ιστορία δεν ξαναχτίζεται.
Χάρης Κουζιάκης
Επικεφαλής της Δημοτικής Κίνησης «Κοζάνη Τόπος να Ζεις»
