Το έργο των “δήθεν” φιλόζωων, που άφησε πίσω του μια οικονομική και οικολογική καταστροφή. Τον Αύγουστο του 2010, μια ομάδα ακραίων ακτιβιστών που εμφανιζόταν ως υπερασπιστής των «δικαιωμάτων των ζώων» πραγματοποίησε μια από τις πιο καταστροφικές ενέργειες που έχουν καταγραφεί στη Δυτική Μακεδονία.
Τη νύχτα της 26ης Αυγούστου εισέβαλαν σε εκτροφείο μινκ στο Χιλιόδεντρο Καστοριάς και παραβίασαν τα κλουβιά, απελευθερώνοντας δεκάδες χιλιάδες ζώα. Την επόμενη νύχτα χτυπήθηκε και εκτροφείο στην περιοχή της Σιάτιστας. Η τότε «Αντισπισιστική Δράση» ανέλαβε δημόσια την ευθύνη, ενώ δημοσιεύματα της εποχής έκαναν λόγο συνολικά για περίπου 52.000 έως 60.000 μινκ.
Αυτό που παρουσιάστηκε από τους δράστες ως «απελευθέρωση» δεν ήταν απελευθέρωση στη φύση. Ήταν η βίαιη εγκατάλειψη δεκάδων χιλιάδων εκτρεφόμενων σαρκοφάγων ζώων σε ένα περιβάλλον στο οποίο δεν είχαν εξελιχθεί και χωρίς τις συνθήκες στις οποίες είχαν μεγαλώσει. Το αποτέλεσμα ήταν καταστροφικό για όλους: για τους εκτροφείς, για τους αγρότες και κτηνοτρόφους, για τους ιδιοκτήτες οικόσιτων ζώων, για την άγρια πανίδα και τελικά ακόμη και για τα ίδια τα μινκ.
Το οικονομικό πλήγμα
Οι επιχειρήσεις γουνοτροφίας υπέστησαν τεράστιες ζημιές. Για ένα από τα εκτροφεία που δέχθηκαν την επίθεση, η ζημιά εκτιμήθηκε αρχικά σε πάνω από 1 εκατομμύριο ευρώ, ενώ μεταγενέστερα ο ιδιοκτήτης υπολόγισε τη συνολική ζημιά περίπου στο 1,5 εκατομμύριο ευρώ.
Και η ζημιά δεν περιορίστηκε στους γουναράδες. Τα μινκ που βρέθηκαν ελεύθερα άρχισαν να κινούνται σε αγροτικές περιοχές, αυλές, κοτέτσια και στάβλους, προκαλώντας απώλειες σε οικόσιτα πουλερικά και άλλα μικρά ζώα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής, αγρότες και κτηνοτρόφοι ανέφεραν επιθέσεις σε κότες, κουνέλια και άλλα οικόσιτα ζώα.
Και το μεγαλύτερο περιβαλλοντικό λάθος;
Οι άνθρωποι που τα απελευθέρωσαν αγνόησαν ότι το αμερικανικό μινκ (Neovison vison) είναι ξενικό είδος για την ελληνική πανίδα. Και ένα ξενικό είδος που εγκαθίσταται στη φύση δεν σταματά επειδή τελείωσε η «ακτιβιστική δράση».
Το LIFE ATIAS, ευρωπαϊκό πρόγραμμα που μελέτησε συστηματικά το πρόβλημα, επιβεβαιώνει ότι οι απελευθερώσεις του 2010 δημιούργησαν άγριο πληθυσμό αμερικανικού μινκ στη Δυτική Μακεδονία. Καταγραφές υπάρχουν στην Καστοριά και στην περιοχή των συνόρων Κοζάνης–Γρεβενών, ενώ η εξάπλωση ακολούθησε τον Αλιάκμονα και τους παραποτάμους του, με καταγραφές ακόμη σε Φλώρινα, Γρεβενά και Πέλλα. Το είδος αποτελεί απειλή για τη βιοποικιλότητα, μεταξύ άλλων και σε περιοχές του δικτύου Natura 2000.
Στην Καστοριά οι συνέπειες έγιναν ιδιαίτερα έντονες. Το μινκ, ως αποτελεσματικός θηρευτής, επηρέασε την ορνιθοπανίδα της λίμνης. Δημοσιεύματα που επικαλούνται ειδικούς της περιοχής αναφέρουν σοβαρή πίεση σε πάπιες, νερόκοτες και άλλα υδρόβια πουλιά, ενώ έχουν καταγραφεί σημαντικές μειώσεις σε φωλιές κύκνων και συρρίκνωση αποικιών άλλων υδρόβιων πτηνών.
Δεν πρόκειται λοιπόν απλώς για «μερικά ζωάκια που κυκλοφορούν ελεύθερα». Πρόκειται για έναν πληθυσμό ενός ξενικού σαρκοφάγου είδους που εγκαταστάθηκε σε έναν νέο βιότοπο και ασκεί θηρευτική πίεση σε ήδη υπάρχοντα είδη.
Και η ειρωνεία είναι τραγική: άνθρωποι που ισχυρίζονταν ότι ενεργούν «για το καλό των ζώων» απελευθέρωσαν χιλιάδες ζώα σε ένα περιβάλλον όπου πολλά από αυτά πέθαναν από πείνα, τροχαία και άλλες αιτίες, ενώ όσα επιβίωσαν δημιούργησαν έναν άγριο πληθυσμό που μέχρι σήμερα προκαλεί προβλήματα.
Το πρόβλημα έφτασε ακόμη και μέσα στις πόλεις.
Η παρουσία μινκ δεν περιορίστηκε στις αγροτικές εκτάσεις και στις όχθες των ποταμών. Τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί μινκ ακόμη και μέσα στον αστικό ιστό της Καστοριάς, σε δρόμους, σπίτια και κήπους. Αντίστοιχες αναφορές έχουν υπάρξει και για την ευρύτερη περιοχή της Κοζάνης.
Και το 2025 ήρθε ένα περιστατικό που δείχνει ότι οι συνέπειες δεν αφορούν μόνο την άγρια πανίδα ή τα κοτέτσια.
Στους Μανιάκους Καστοριάς, σύμφωνα με το ρεπορτάζ της ΕΡΤ, ένα μινκ εισέβαλε σε σπίτι και επιτέθηκε σε κατάκοιτη ηλικιωμένη γυναίκα, προκαλώντας σοβαρό τραυματισμό στο χέρι της, με το ρεπορτάζ να αναφέρει ακόμη και ακρωτηριασμό τμήματός του.
Αυτό είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο διαφορετική είναι η πραγματικότητα από το ρομαντικό σύνθημα της «απελευθέρωσης».
Γιατί δεν απελευθέρωσαν απλώς ζώα. Δημιούργησαν ένα πρόβλημα που συνεχίζεται.
Χρειάστηκαν δημόσιες υπηρεσίες, επιστήμονες και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Το πρόγραμμα LIFE ATIAS προχώρησε σε δράσεις παρακολούθησης και περιορισμού του αμερικανικού μινκ σε περιοχές όπως η λίμνη της Καστοριάς, οι Πρέσπες και η λεκάνη του Αλιάκμονα.
Το ερώτημα λοιπόν είναι απλό:
Ποιος πλήρωσε τελικά το τίμημα αυτής της «φιλοζωικής» πράξης;
Το πλήρωσαν οι εκτροφείς που έχασαν περιουσίες και ζώα.
Το πλήρωσαν οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι που είδαν τα οικόσιτα ζώα τους να κατασπαράσσονται.
Το πλήρωσε η άγρια πανίδα της Δυτικής Μακεδονίας.
Το πλήρωσαν οι φορολογούμενοι για τις προσπάθειες αντιμετώπισης ενός προβλήματος που δεν υπήρχε σε αυτή την έκταση πριν από τις μαζικές απελευθερώσεις.
Και, τελικά, το πλήρωσαν ακόμη και τα ίδια τα μινκ, πολλά από τα οποία αφέθηκαν να πεθάνουν σε ένα περιβάλλον για το οποίο δεν ήταν προετοιμασμένα.
Η πραγματική φιλοζωία απαιτεί γνώση, ευθύνη και σεβασμό στην ισορροπία της φύσης.
Το να ανοίγεις δεκάδες χιλιάδες κλουβιά και να εγκαταλείπεις στην τύχη τους σαρκοφάγα ζώα σε έναν ξένο βιότοπο δεν είναι προστασία της φύσης. Είναι μια ανεύθυνη ανθρώπινη παρέμβαση με συνέπειες που η Δυτική Μακεδονία εξακολουθεί να πληρώνει δεκαέξι χρόνια αργότερα. Σημερινές φωτογραφίες απο νεκρό μινκ σε κεντρική οδό της Κοζάνης.
