Η όραση παίζει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη, στη μάθηση και στην καθημερινότητα ενός παιδιού. Το δύσκολο είναι ότι τα παιδιά, ιδιαίτερα στις μικρές ηλικίες, συχνά δεν μπορούν να αντιληφθούν ή να περιγράψουν ότι δεν βλέπουν καλά. Για ένα παιδί, η εικόνα που βλέπει μπορεί να θεωρείται απλώς «φυσιολογική», καθώς δεν έχει κάποιο μέτρο σύγκρισης.
Γι’ αυτό η πρόληψη, η παρατήρηση από τους γονείς και ο έγκαιρος έλεγχος της όρασης είναι ιδιαίτερα σημαντικά.
Πότε πρέπει να γίνεται ο πρώτος έλεγχος;
Η οφθαλμική ανάπτυξη αρχίζει από τη γέννηση και εξελίσσεται σημαντικά κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής.
Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες προτείνουν έλεγχο της όρασης ήδη από τη νεογνική περίοδο και επαναλαμβανόμενο screening (παρακολούθηση) κατά τη βρεφική και προσχολική ηλικία. Ιδιαίτερα σημαντικός είναι τουλάχιστον ένας έλεγχος μεταξύ 3 και 5 ετών, ώστε να εντοπιστούν προβλήματα όπως η αμβλυωπία, ο στραβισμός ή σημαντικές διαθλαστικές ανωμαλίες. Μετά τα 5 έτη συνιστάται περιοδικός έλεγχος της όρασης ανά 1–2 χρόνια ή συχνότερα όταν υπάρχει συγκεκριμένος λόγος.
Ποια σημάδια πρέπει να προσέχουν οι γονείς;
Ένα παιδί μπορεί να μην πει ποτέ «δεν βλέπω καλά». Συχνά όμως η συμπεριφορά του δίνει χρήσιμες ενδείξεις.
Χρειάζεται προσοχή όταν το παιδί πλησιάζει πολύ κοντά στην τηλεόραση, στο βιβλίο ή στο tablet, μισοκλείνει τα μάτια του για να δει μακριά, κλείνει το ένα μάτι ή γέρνει το κεφάλι του για να εστιάσει. Επίσης, όταν τρίβει συχνά τα μάτια του, παραπονιέται για πονοκεφάλους ή «κουρασμένα μάτια», αποφεύγει το διάβασμα, χάνει συχνά τη σειρά του στο κείμενο ή κουράζεται γρήγορα στην κοντινή εργασία.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται εάν ένα μάτι αποκλίνει προς τα μέσα ή προς τα έξω, αν υπάρχει εμφανής διαφορά μεταξύ των δύο ματιών ή αν το παιδί δυσκολεύεται συστηματικά να αναγνωρίσει αντικείμενα από απόσταση.
Η έγκαιρη αναγνώριση έχει μεγάλη σημασία, γιατί στη μικρή ηλικία το οπτικό σύστημα εξακολουθεί να αναπτύσσεται. Προβλήματα που εμποδίζουν το ένα μάτι να δίνει καθαρή εικόνα στον εγκέφαλο μπορεί να οδηγήσουν σε αμβλυωπία, η οποία αντιμετωπίζεται αποτελεσματικότερα όσο νωρίτερα εντοπιστεί.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς στην καθημερινότητα;
Μερικές απλές συνήθειες μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά.
Ο χρόνος σε εξωτερικούς χώρους είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Για τα παιδιά σχολικής ηλικίας, ένας πρακτικός στόχος είναι περίπου δύο ώρες την ημέρα έξω, με φυσικό φως, παιχνίδι και σωματική δραστηριότητα. Η αυξημένη παραμονή σε εξωτερικούς χώρους φαίνεται ότι μπορεί να μειώσει την πιθανότητα εμφάνισης μυωπίας και πιθανώς να έχει μικρό όφελος και στην εξέλιξή της.
Παράλληλα χρειάζεται ισορροπία στην κοντινή εργασία. Δεν είναι απαραίτητο να «δαιμονοποιήσουμε» τις οθόνες, αλλά να αποφεύγουμε την πολύωρη συνεχόμενη χρήση και κυρίως την πολύ μικρή απόσταση. Η παρατεταμένη κοντινή εργασία, ιδιαίτερα σε αποστάσεις μικρότερες περίπου από 30 εκατοστά και χωρίς διαλείμματα, έχει συσχετιστεί με μεγαλύτερη πιθανότητα μυωπίας.
Χρήσιμο είναι το παιδί να κάνει τακτικά διαλείμματα, να σηκώνει το βλέμμα του και να κοιτάζει μακριά, να διαβάζει με σωστό φωτισμό και να αποφεύγει να χρησιμοποιεί κινητό ή tablet ξαπλωμένο και πολύ κοντά στο πρόσωπο.
Λίγα λόγια για τη μυωπία
Η μυωπία είναι η διαθλαστική κατάσταση κατά την οποία η μακρινή όραση είναι θολή, ενώ η κοντινή παραμένει συνήθως καθαρή. Στις περισσότερες περιπτώσεις συνδέεται με την αύξηση του αξονικού μήκους του ματιού.
Η εμφάνιση μυωπίας σε μικρή ηλικία χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Τα παιδιά που γίνονται μύωπες νωρίτερα έχουν συνήθως περισσότερα χρόνια στη διάθεσή τους για να εξελιχθεί η μυωπία και επομένως μεγαλύτερη πιθανότητα να φτάσουν σε υψηλότερους βαθμούς στην ενήλικη ζωή.
Όταν εμφανιστεί μυωπία, τι κάνουμε;
Σήμερα η αντιμετώπιση της παιδικής μυωπίας δεν περιορίζεται απλώς στο να δώσουμε ένα ζευγάρι γυαλιά οράσεως.
Το πρώτο βήμα είναι η σωστή διόρθωση της όρασης και η τακτική παρακολούθηση της εξέλιξης. Αν η μυωπία εξελίσσεται, μπορούν να εξεταστούν σύγχρονες μέθοδοι myopia management, με στόχο όχι μόνο να βλέπει το παιδί καθαρά αλλά και να επιβραδυνθεί, όσο είναι δυνατόν, η εξέλιξη της μυωπίας και η αξονική ανάπτυξη του ματιού.
Ανάλογα με την ηλικία, τους βαθμούς, τον ρυθμό εξέλιξης και τις ανάγκες του παιδιού, οι επιλογές μπορεί να περιλαμβάνουν ειδικά σχεδιασμένους οφθαλμικούς φακούς, ειδικούς πολυεστιακούς ή dual-focus φακούς επαφής, ορθοκερατολογία και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, φαρμακευτικές παρεμβάσεις υπό ιατρική παρακολούθηση.
Οι κλινικές μελέτες της τελευταίας δεκαετίας παρουσιάζουν κατά μέσο όρο περίπου 40–50% μείωση της εξέλιξης της μυωπίας, με αντίστοιχα αποτελέσματα στην αξονική επιμήκυνση.
Η πρόληψη ξεκινά από την παρατήρηση
Το σημαντικότερο μήνυμα προς τους γονείς είναι απλό: δεν περιμένουμε απαραίτητα το παιδί να μας πει ότι δεν βλέπει καλά.
Παρατηρούμε τη συμπεριφορά του, φροντίζουμε για τον τακτικό έλεγχο της όρασής του και το βοηθάμε να αποκτήσει από μικρό σωστές συνήθειες. Γιατί η καλή όραση δεν αφορά μόνο το πόσο καθαρά βλέπει ένα παιδί σήμερα, συνδέεται με τη μάθηση, την καθημερινότητά του και την οφθαλμική του υγεία για τα επόμενα χρόνια.
Με αφορμή τη σημερινή έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, ευχόμαστε σε όλα τα παιδιά μια όμορφη και δημιουργική σχολική χρονιά, γεμάτη υγεία, γνώση, χαμόγελα και νέες εμπειρίες!
Καλή σχολική χρονιά σε μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς, με καθαρή ματιά και ακόμα πιο καθαρούς στόχους!
Χριστίνα Μυρωνίδου
Κλινική Οπτικός – Οπτομέτρης, MSc
Οπτικά Όρασις, Σαρανταπόρου 6, Κοζάνη
