Η πρόσφατη ετήσια έκδοση της Eurostat «Regions in Europe 2026», παραθέτει αναλυτικά στοιχεία για τις συνθήκες διαβίωσης, την οικονομία και το περιβάλλον στις διαφορετικές περιοχές της Ευρώπης, σε τρία διαφορετικά επίπεδα ή αλλιώς NUTS: ανά γεωγραφική ομάδα (NUTS 1), ανά περιφέρεια (NUTS 2) και ανά νομό (NUTS 3).

Η στατιστική κατηγοριοποίηση NUTS, ακρωνύμιο του γαλλικού Nomenclature d’ Unités Territoriales Statistiques, φωτίζει τις διαφορετικές ανάγκες και ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής, βοηθώντας στη χάραξη πολιτικών για την κοινωνική συνοχή, τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την ψηφιακή και πράσινη μετάβαση.

Αποτελεί τραγική ειρωνεία ότι η εφαρμογή της πράσινης μετάβασης α λα ελληνικά, με τη μορφή της (βίαιης) απολιγνιτοποίησης, οδήγησε τη Δυτική Μακεδονία στη δεύτερη πιο ραγδαία πτώση του ΑΕΠ ανάμεσα σε όλες τις περιφέρειες της ΕΕ, για το διάστημα  που εξετάζει η Εurostat.

Οι περιφέρειες με το χαμηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ

Την ίδια στιγμή πέντε περιφέρειες της Ελλάδας φιγουράρουν ανάμεσα στις οικονομικά ασθενέστερες της Ευρώπης, με πραγματικό ΑΕΠ ανά κάτοικο (σε Πρότυπα Αγοραστικής Δύναμης/PPS) λιγότερο από το 50% του μέσου όρου.

Στη χειρότερη θέση όλων βρίσκεται το Βόρειο Αιγαίο, με το πραγματικό ΑΕΠ ανά κάτοικο στο 42% του μέσου όρου της ΕΕ. Ακολουθούν η Ανατολική Μακεδονία – Θράκη και η Ήπειρος, αμφότερες με 45%, η Δυτική Μακεδονία, με 48% και η Δυτική Ελλάδα με 49%.

Άλλη μια αρνητική διάκριση κατακτά η Πελοπόννησος, που περιλαμβάνεται στις 10 φτωχότερες περιφέρειες της ΕΕ – με το 38,1% του πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.

Η ετήσια έκδοση της Eurostat για το 2026 περιλαμβάνει τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία ανά περιφέρεια, από το 2024. Το 2025, για το οποίο υπάρχουν προς το παρόν μόνο προσωρινά στοιχεία σε εθνικό επίπεδο,  η Ελλάδα είχε το χαμηλότερο πραγματικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ στην ΕΕ μαζί με τη Βουλγαρία, στο 68% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.

Η Πελοπόννησος στο τοπ-10 της φτώχειας σε περιφερειακό επίπεδο πηγή: Eurostat

Πού αυξήθηκε περισσότερο το ΑΕΠ

Ένας από τους δείκτες περιφερειακής ανάπτυξης που εξετάζει η Eurostat είναι η συνολική μεταβολή του ΑΕΠ στις περιφέρειες της ΕΕ μεταξύ 2019 και 2024. Απεικονίζει τις εξελίξεις συγκρίνοντας το τελευταίο έτος αναφοράς πριν από την πανδημία του covid-19 με τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία, επισημαίνοντας τις περιφέρειες που έχουν επιστρέψει στα προπανδημικά (pre-pandemic) επίπεδα οικονομικής δραστηριότητας ή παραμένουν κάτω από αυτά.

Οι εξελίξεις στις 244 περιφέρειες επιπέδου 2 της NUTS για τις οποίες υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία παρουσίασαν σημαντικές διαφορές.

Συνολικά, 197 περιφέρειες κατέγραψαν θετική ανάπτυξη, με υψηλότερα επίπεδα οικονομικής δραστηριότητας το 2024 σε σχέση με το 2019. Αντίθετα, το ΑΕΠ μειώθηκε σε 46 περιφέρειες, ενώ παρέμεινε αμετάβλητο σε μία μόνο περιφέρεια.

Η ισχυρότερη αύξηση του ΑΕΠ καταγράφηκε στην περιφέρεια της ιρλανδικής πρωτεύουσας «Ανατολική και Κεντρική Ιρλανδία» – η οποία παρουσίασε επίσης το υψηλότερο ΑΕΠ ανά κάτοικο –, καθώς το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 38% μεταξύ του 2019 και του 2024.

Οι άλλες δύο ιρλανδικές περιφέρειες σημείωσαν επίσης πολύ υψηλές αυξήσεις: η περιφέρεια «Βόρεια και Δυτική Ιρλανδία» σημείωσε αύξηση 36,4% (η δεύτερη υψηλότερη στην ΕΕ) και η περιφέρεια «Νότια Ιρλανδία» αύξηση 26,0% (η έκτη υψηλότερη).

Εκτός της Ιρλανδίας, οι υψηλότεροι ρυθμοί ανάπτυξης παρατηρήθηκαν:

  • στην περιοχή της ρουμανικής πρωτεύουσας Βουκουρέστι-Ιλφόβ (αύξηση 33%)
  • στη Μάλτα (αύξηση 32,9%)
  • στη Μαγιότ, νησιωτικό σύμπλεγμα στον Ινδικό ωκεανό που αποτελεί υπερπόντιο διαμέρισμα της Γαλλίας (αύξηση 32,1%).

Σχεδόν όλες οι περιφέρειες των πρωτευουσών της ΕΕ κατέγραψαν επέκταση της οικονομικής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια της περιόδου που εξετάζει η Eurostat  με μοναδική εξαίρεση την περιφέρεια Ελσίνκι-Ουούσιμαα (Φινλανδία), όπου το ΑΕΠ της μειώθηκε κατά 1,9% σε πραγματικούς όρους.

Eurostat

Πού συρρικνώθηκε περισσότερο το ΑΕΠ

Η μεγαλύτερη συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας μεταξύ 2019 και 2024 καταγράφηκε στην περιφέρεια της Νοτιοανατολικής Βουλγαρίας, με διοικητική πρωτεύουσα το Μπουργκάς. Στη γειτονική μας περιοχή το πραγματικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ μειώθηκε κατά 20,5%, αντανακλώντας, μεταξύ άλλων παραγόντων, διαρθρωτικές οικονομικές προκλήσεις, χαμηλές επενδύσεις, χαμηλή παραγωγικότητα και δημογραφικές πιέσεις, όπως αναφέρει η έκθεση της Εurostat.

Η Δυτική Μακεδονία κατέγραψε τον δεύτερο ταχύτερο ρυθμό συρρίκνωσης του ΑΕΠ σε πραγματικούς όρους, κατά -18% μεταξύ 2019-2024.

Ακολουθούν το Γκρόνινγκεν στην Ολλανδία, όπου η εξόρυξη φυσικού αερίου από το κύριο κοίτασμα σταμάτησε σταδιακά το 2024 και το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 14%.

Την πεντάδα της μεγαλύτερης οικονομικής χειροτέρευσης συμπληρώνουν δύο περιοχές της Ρουμανίας ( Νότια Μουντενία και Νοτιοδυτική Ολτενία), με μείωση 13,5% και 11,3% αντίστοιχα.

Γιατί βούλιαξε το ΑΕΠ στη Δυτική Μακεδονία;

Φαίνεται πώς η «Δίκαιη Μετάβαση» πέρασε αλλά δεν ακούμπησε ακόμα από τη Δυτική Μακεδονία, η οικονομία της οποίας βασιζόταν κατά κύριο λόγο στις λιγνιτικές μονάδες.

Όπως επισημαίνεται σε σχετική επιστημονική μελέτη, του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας (2021), οι λιγνιτικές δραστηριότητες αντιπροσώπευαν το 34% του ΑΕΠ της περιοχής, ενώ σχεδόν το 25% των θέσεων εργασίας σχετιζόταν άμεσα και έμμεσα τη βιομηχανία λιγνίτη. Η έρευνα προειδοποιούσε ότι χωρίς τα κατάλληλα αντισταθμιστικά μέτρα η απολιγνιτοποίηση θα οδηγήσει σε απώλειες άνω των 21.000 θέσεων εργασίας ως το 2028 (ή ακόμα και από το 2025) και απώλεια εισοδήματος 9 δισεκ. μεταξύ 2018-2028.

Δυστυχώς, παρά τα ευρωπαϊκά κονδύλια, συνολικού ύψους 1,61 δισ. ευρώ,  που προβλέπονται για τη δίκαιη ενεργειακή μετάβαση σε Δυτική Μακεδονία και Μεγαλόπολη, οι προειδοποιήσεις των ερευνητών εν μέρει επαληθεύθηκαν. Τον Ιούλιο του 2026 το Οικονομικό Επιμελητήριο, το ΤΕΕ και το ΓΕΩΤΕΕ Δυτικής Μακεδονίας έστειλαν κοινή επιστολή στους ευρωπαϊκούς θεσμούς,  καταγγέλοντας σοβαρές δομικές στρεβλώσεις στην εφαρμογή του Προγράμματος Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΠΔΑΜ), που ήταν το κύριο χρηματοδοτικό εργαλείο στήριξης της περιοχής.

Επικαλούμενοι τα επίσημα στοιχεία του ΠΔΑΜ, τόνισαν ότι από το σύνολο των πόρων του 1,61 δισεκ. ευρώ, το 45,1% αφορά νομικές δεσμεύσεις, ενώ δαπάνες προς πιστοποιηση είναι μόλις το 9,36% του προϋπολογισμού

«Ως κοινωνία δεν είμαστε αόριστα και γενικά αντίθετοι στην πράσινη μετάβαση και τον ενεργειακό μετασχηματισμό.Είμαστε, όμως, κατηγορηματικά αντίθετοι σε μια μετάβαση που υλοποιείται με τρόπο άδικο και καταστροφικό για τον τόπο μας, μετατρέποντας μια περιβαλλοντική αναβάθμιση σε κοινωνική και οικονομική ισοπέδωση της περιοχής», υπογράμμιζαν μεταξύ άλλων.

Η βουτιά στο ΑΕΠ δεν είναι ο μόνος δείκτης που αντανακλά την οικονομική δυσπραγία της Δυτικής Μακεδονίας.

Σύμφωνα με την επιστολή των επιστημονικών και επαγγελματικών φορέων, μεταξύ 2016-2025 ο πληθυσμός της περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας μειώθηκε κατά 10,3%. Πρόκειται για ποσοστό σχεδόν τριπλάσιο του εθνικού μέσου όρου (-3,8%)όπως προκύπτει από τις ετήσιες εκτιμήσεις της ΕΛΣΤΑΤ. Η ανεργία το 2025 ήταν 15,3%, έναντι 8,4% στον μέσο όρο της Ελλάδας. Με βάση τις εκτιμήσεις της  ΕΛΣΤΑΤ για το β’ τρίμηνο του 2026, η ανεργία στη Δυτική Μακεδονία ανήλθε στο 12,7%, έναντι 7,9% στον πανελλαδικό μέσο όρο.