Τα κείμενα αναφοράς (ένα άρθρο της Μ. Βεργολιά, ένα απόσπασμα του Ε.Π. Παπανούτσου και ένα ποίημα του Α. Εμπειρίκου) ήταν σαφή, ποιοτικά και πρόσφεραν πλούσιο υλικό για επεξεργασία.
Πιο συγκεκριμένα :
Στο Θέμα Α
Οι υποψήφιοι κλήθηκαν να συνοψίσουν σε 70-80 λέξεις τους λόγους της υπογεννητικότητας, σύμφωνα με το Κείμενο 1. Ένα βατό και καθαρό θέμα. Οι μαθητές όφειλαν να εντοπίσουν τόσο τους παραδοσιακούς οικονομικούς παράγοντες , όσο και τους σύγχρονους κοινωνικούς/ψηφιακούς. Το πιο απαιτητικό σημείο της περίληψης ήταν ότι έπρεπε να εντοπίσουν συγκεκριμένα κομμάτια ανά παράγραφο και όχι ένα ενιαίο μέρος κειμένου.
Θέμα Β
Β1 : Οι ερωτήσεις κλειστού τύπου βασίστηκαν στα Κείμενα 1 και 2. Ήταν ξεκάθαρες, χωρίς «παγίδες», αρκεί ο μαθητής να είχε κάνει μια προσεκτική ανάγνωση.
Β2 : Το α’ σκέλος ζητούσε τον εντοπισμό αιτίου-αποτελέσματος και την πρόθεση της συντάκτριας .
Το β’ σκέλος αφορούσε τη λειτουργία των διαρθρωτικών λέξεων και τη νοηματική σύνδεση των αντίστοιχων ιδεών. Και τα δύο ερωτήματα κλασικά, με σαφή διατύπωση και σχετικά αναμενόμενα.
Β3: Ζητήθηκε η ερμηνεία της λειτουργίας του ασύνδετου σχήματος , του α’ πληθυντικού προσώπου και μιας μεταφοράς . Το ερώτημα αυτό απαιτούσε καλή γνώση της θεωρίας της επικοινωνιακής λειτουργίας της γλώσσας αλλά και καλή κατανόηση του κειμένου.
Θέμα Γ
Το λογοτεχνικό κείμενο που εξετάστηκε είναι ένα ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου «Ποιος ζει και ποιος πεθαίνει» το οποίο έδωσε έναν αισιόδοξο, βιταλιστικό τόνο.
Η επιλογή ενός καθαρά υπερρεαλιστικού ποιήματος αποτελεί πάντα μια πρόκληση στις Πανελλαδικές. Η ιδιαίτερη γλώσσα του Εμπειρίκου, οι αντισυμβατικές εικόνες και οι ελεύθεροι συνειρμοί που χαρακτηρίζουν το κίνημα του υπερρεαλισμού, θεωρητικά θα μπορούσαν να δυσκολέψουν την άμεση κατανόηση από την πλευρά των μαθητών. Ωστόσο, στην πράξη δεν δημιουργήθηκαν ιδιαίτερα προβλήματα. Το κεντρικό μήνυμα του ποιήματος για διεκδίκηση της ζωής, της χαράς και της αγωνιστικότητας κόντρα στη θλίψη ήταν απόλυτα διαυγές και προσβάσιμο. Σε αυτό βοήθησαν καθοριστικά και τα επεξηγηματικά σχόλια που συνόδευαν το κείμενο. Έτσι, παρά την υπερρεαλιστική του φόρμα, οι υποψήφιοι κατάφεραν να εντοπίσουν εύκολα τις προτροπές-κλειδιά και να απαντήσουν με ωριμότητα στο πώς οι ίδιοι ανταποκρίνονται σε αυτό το βιταλιστικό κάλεσμα.
Το δεύτερο σκέλος, όπου οι υποψήφιοι κλήθηκαν να καταθέσουν την προσωπική τους ανταπόκριση σε αυτό το κάλεσμα, άφηνε εξαιρετικό περιθώριο για δημιουργική και ώριμη γραφή.
Θέμα Δ
Το θέμα Δ κλασικά αποτελούνταν από δύο ευδιάκριτα ερωτήματα
α) Λόγοι αύξησης της μοναξιάς στην εποχή μας: Οι μαθητές μπορούσαν να αξιοποιήσουν τις ιδέες του Κειμένου 1 (social media, smartphones, εξιδανικευμένα πρότυπα, υπαρξιακή αβεβαιότητα λόγω πολυκρίσης).
β) Τρόποι συνεργασίας νέων και τρίτης ηλικίας: Εδώ χρειαζόταν φαντασία και κριτική σκέψη. Εξαιρετικές ιδέες θα μπορούσαν να είναι κοινά ψηφιακά εργαστήρια (όπου οι νέοι μαθαίνουν τεχνολογία στους ηλικιωμένους και εκείνοι μεταφέρουν εμπειρίες ζωής), προγράμματα κοινωνικής αλληλεγγύης ή κοινές πολιτιστικές δράσεις, όπως προτάθηκε έμμεσα και από το Κείμενο 2 του Παπανούτσου για την ανάγκη συνύπαρξης των δύο γενεών.
Καταλήγοντας τα φετινά θέματα ήταν ποιοτικά, κλιμακούμενης δυσκολίας και απόλυτα προσαρμοσμένα στην πραγματικότητα που βιώνουν οι ίδιοι οι έφηβοι (ψηφιακή ζωή, απομόνωση). Δεν παρουσίασαν ασάφειες, έδωσαν τη δυνατότητα στους καλά προετοιμασμένους μαθητές να ξεχωρίσουν, ενώ η επιλογή των κειμένων έδωσε τη δυνατότητα να προβληματιστούμε όλοι θετικά.
Ευχόμαστε καλή συνέχεια και δύναμη σε όλους τους υποψηφίους στα επόμενα μαθήματα!
Δημήτρης Λιάλιος
Φιλόλογος
