Για την εικόνα που παρουσιάζει σήμερα η περιοχή της Κοζάνης σε ζητήματα πρόληψης, ψυχικής υγείας και εξαρτήσεων, τις αλλαγές που καταγράφονται τα τελευταία χρόνια αλλά και τις ανησυχίες γύρω από τη νέα γενιά, μίλησε στο kozan.gr ο υπεύθυνος του Κέντρου Πρόληψης «Ορίζοντες» Νίκος Τσακμάκης. Αναφέρθηκε στην αύξηση περιστατικών άγχους και ψυχολογικής πίεσης σε εφήβους, στην εξάρτηση από το διαδίκτυο και τον ηλεκτρονικό τζόγο, αλλά και στη γενικότερη αβεβαιότητα που βιώνουν σήμερα οι νέοι άνθρωποι.
-Κύριε Τσακμάκη, ποια είναι σήμερα η εικόνα που παρουσιάζει η Π.Ε. Κοζάνης σε θέματα πρόληψης, ψυχικής υγείας και εξαρτήσεων; Υπάρχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ή προβλήματα που συναντάτε στην περιοχή της Κοζάνης σε σχέση με άλλες περιοχές της χώρας;
«Για την κατάσταση στην περιοχή μας σε γενικές γραμμές θα μπορούσαμε να πούμε το εξής, ότι σε σχέση με την υπόλοιπη Ελλάδα και στο μέσο όρο είμαστε μάλλον λίγο χειρότερα στο θέμα του αλκοόλ αλλά, είμαστε αρκετά καλύτερα στις παράνομες ουσίες. Αυτή είναι η εικόνα της Κοζάνης συγκριτικά με άλλες περιοχές. Γενικά μπορούμε να πούμε το εξής, ότι τα τελευταία χρόνια υπάρχουν αλλαγές στη μορφή εξάρτησης. Για παράδειγμα, έχει υποχωρήσει η ηρωίνη. Ωστόσο, έχουμε αρκετά έντονο πρόβλημα με το θέμα της κάνναβης. Βέβαια αυτή είναι περίπου η εικόνα και πανελλαδικά. Επίσης, τα τελευταία χρόνια έχουμε αρκετά μεγάλο θέμα με την εξάρτηση από το διαδίκτυο, αλλά και με τον ηλεκτρονικό τζόγο. Τον τελευταίο περίπου χρόνο υπάρχει μία αύξηση των αιτημάτων σε εμάς για βοήθεια κυρίως, από άτομα τα οποία, έχουν θέμα με εξάρτηση από την κάνναβη. Βέβαια αυτό δεν είναι πολύ χαρακτηριστικό για το τι συμβαίνει στην περιοχή γιατί, υπάρχει και το Πολυδύναμο Ε.Ο.Π.Ε, το πρώην ΚΕ.Θ.Ε.Α το οποίο, στο κομμάτι της θεραπείας αυτοί είναι περισσότερο εξουσιοδοτημένοι συγκριτικά με εμάς. Οπότε, είναι λογικό να κατευθύνονται και κάποιοι απευθείας εκεί γιατί, το Κέντρο Πρόληψης προσανατολίζεται κυρίως σε θέματα πρόληψης».
-Η Δυτική Μακεδονία βιώνει μια δύσκολη μεταβατική περίοδο λόγω απολιγνιτοποίησης. Βλέπετε αυτό να επηρεάζει την ψυχολογία των πολιτών και ιδιαίτερα των νέων; Οι νέοι στην Κοζάνη και γενικότερα στη Δυτική Μακεδονία αισθάνονται ότι έχουν προοπτικές ή καταγράφεται απογοήτευση και αβεβαιότητα;
«Κοιτάξτε να δείτε. Δεν μπορούμε να είμαστε τόσο συγκεκριμένοι για το πόσο έχει επηρεάσει η απολιγνιτοποίηση αφού, δεν είναι κάτι που είναι εύκολα μετρήσιμο. Εκείνο που ξέρουμε είναι ότι και στη Δυτική Μακεδονία όπως και στην υπόλοιπη Ελλάδα αλλά, θα έλεγα και στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια υπάρχει, ένα πάρα πολύ μεγάλο πρόβλημα σε θέματα ψυχικής υγείας σε άτομα 10 έως 19 ετών. Αναφέρομαι γενικότερα σε θέματα ψυχικής υγείας και όχι μόνο εξαρτήσεων. Για παράδειγμα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας μας λέει ότι, ένα στα έξι άτομα ηλικίας 10 έως 19 ετών αντιμετωπίζει πρόβλημα ψυχικής υγείας. Όπως επίσης το Ε.Π.Ι.Ψ.Υ το οποίο, είναι ένας έγκυρος φορέας και ανήκει στην Ιατρική Σχολή του πανεπιστημίου Αθηνών μας δίνει ένα πολύ οδυνηρό στοιχείο ότι, το 14% των κοριτσιών ηλικίας 15 ετών έχει κάνει απόπειρα αυτοτραυματισμού. Μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις ή και στις περισσότερες, να μη είναι σοβαρή η απόπειρα αλλά, μόνο που περνάει αυτή η σκέψη από το μυαλό ενός δεκαπεντάχρονου κοριτσιού προμηνύει πολλά πράγματα. Υπάρχει, πάρα πολύ άγχος στους ανθρώπους το βλέπουμε αυτό και στα προγράμματα που εφαρμόζουμε. Οπότε, αυτό το άγχος οδηγεί πάρα πολύ εύκολα σε θέματα ψυχικής υγείας ή εξάρτησης».
-Τα τελευταία χρόνια βλέπετε αύξηση σε περιστατικά άγχους, απομόνωσης ή ψυχολογικής πίεσης σε μαθητές της Κοζάνης;
«Νομίζω πως υπάρχει και είναι εμφανής. Δεν έχουμε κάποια έρευνα για να μιλήσουμε με συγκεκριμένα νούμερα αλλά, επειδή έχουμε πάρα πολύ μεγάλη επαφή με ένα μεγάλο κομμάτι των εκπαιδευτικών οι οποίοι, μας μεταφέρουν και αυτοί μία εικόνα αλλά και απευθείας με τα ίδια τα παιδιά, είναι σαφώς πολύ έντονο το πρόβλημα συγκριτικά με παλιότερα. Απλά δεν ξέρω και δεν μπορώ να το συγκρίνω τι γίνεται με την υπόλοιπη χώρα. Για παράδειγμα, τα τελευταία χρόνια δύσκολα θα πας σε κάποιο γυμνάσιο, λύκειο αλλά, κυρίως λύκειο της περιοχής όπου δεν θα αναφέρουν οι διευθυντές ή οι εκπαιδευτικοί κάποια περιστατικά κρίσεων πανικού. Πράγματα δηλαδή τα οποία, δεν συναντούσαμε αν πάμε αρκετά χρόνια πίσω».
-Υπάρχουν εξαρτήσεις που εμφανίζονται πιο έντονα στην περιοχή; Για παράδειγμα διαδίκτυο, gaming, social media ή ουσίες; Σε ποια ηλικία εμφανίζονται πλέον πιο συχνά τέτοιες συμπεριφορές;
«Για να μιλήσουμε για εξάρτηση σε τόσο μικρές ηλικίες είτε, από το gaming είτε, από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι πάρα πολύ νωρίς. Δηλαδή, το να πεις ότι, είναι εξαρτημένο ένα άτομο 15 ετών. Σίγουρα όμως είναι αρκετά μεγάλο το ποσοστό των παιδιών, των εφήβων ουσιαστικά που κάνουν κακή χρήση. Όταν λέμε, κακή χρήση εννοούμε με συνέπειες στις μαθητικές επιδόσεις, εντάσεις με την οικογένεια, απομόνωση από φίλους. Αυτά είναι σοβαρά πράγματα. Σας λέω και πάλι ότι, δεν έχουμε μετρήσιμα στοιχεία ώστε, να κάνουμε σύγκριση με άλλες περιοχές. Εκείνο που ξέρω είναι ότι, στην περιοχή μας είναι έντονο αλλά έτσι φαίνεται να είναι και στην υπόλοιπη χώρα».
-Πώς συνεργάζεται το Κέντρο «ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ» με τα σχολεία της Κοζάνης και των γύρω περιοχών; Υπάρχει ανταπόκριση από τα σχολεία και τους συλλόγους γονέων στις δράσεις πρόληψης;
«Να σας ευχαριστήσω καταρχήν που μου δίνετε τη ευκαιρία να μιλήσω για τη δράση του Κέντρου Πρόληψης. Βέβαια υπάρχει ανταπόκριση και σε τεράστιο βαθμό. Καταρχήν, να πω το εξής. Γι’ αυτό που είμαστε περήφανοι, στο κομμάτι της δουλειάς μας είναι η συνεργασία μας με τους εκπαιδευτικούς. Εδώ πώς λειτουργεί; Λειτουργεί ως εξής. Εκπαιδεύουμε τους εκπαιδευτικούς, τους δίνουμε υλικό το οποίο, έχει να κάνει όχι μόνο με τις εξαρτήσεις αλλά και με την προαγωγή της ψυχοκοινωνικής υγείας. Έπειτα, έχουμε την υποχρέωση έναντι αυτών των εκπαιδευτικών ανά 15 μέρες να τους επισκεπτόμαστε στο σχολείο, να τους βοηθάμε στην εφαρμογή αυτών των προγραμμάτων. Αυτοί αφιερώνουν μία ώρα την εβδομάδα, με μία τάξη για τουλάχιστον 8 με 10 εβδομάδες. Πρακτικά τι σημαίνει αυτό; Φέτος είχαμε περίπου 65 με 70 εκπαιδευτικούς οι οποίοι, εφάρμοσαν αυτά τα προγράμματα, που σημαίνει 60 με 70 τάξεις και περίπου 1.500 παιδιά συμμετείχαν σε αυτά τα προγράμματα. Αυτά τα προγράμματα ουσιαστικά είναι προγράμματα προαγωγής της ψυχοκοινωνικής υγείας που στοχεύουν στην ανάπτυξη της συνεργασίας των παιδιών. Να μάθουν να σέβονται την υγεία τους και τη ζωή γιατί αυτό είναι πρόληψη. Η πρόληψη δεν είναι τομή είναι, σεβασμός στην υγεία και στη ζωή. Να αποδέχονται το διαφορετικό, έτσι ώστε να μην υπάρχουν συμμαθητές τους οι οποίοι, σπρώχνονται στο περιθώριο γιατί, αυτό προμηνύει δύσκολα πράγματα. Γενικότερα, στόχος είναι όχι απλά να πληροφορήσουμε, αλλά να βοηθήσουμε τα παιδιά να υιοθετήσουν στάσεις που σέβονται την υγεία και τη ζωή τους. Αυτό είναι ένα σημαντικό κομμάτι. Ένα δεύτερο κομμάτι με τα σχολεία είναι ότι, πάμε και εμείς οι ίδιοι, αναπτύσσουμε διάλογο με τα παιδιά. Ένα τρίτο κομμάτι της δουλειάς του Κέντρου Πρόληψης το οποίο, είναι σημαντικό είναι οι ομάδες γονέων. Γιατί είναι πολύ σημαντικό; Είναι εξαιρετικά δύσκολο να είσαι γονιός στις μέρες μας οπότε, δημιουργούμε ομάδες γονέων με στόχο, να υποστηρίξουμε τους γονείς στο γονεϊκό τους ρόλο. Βέβαια, πέρα από αυτό, υπάρχουν και άλλες δουλειές που δεν είναι τόσο συστηματικές όπως, οι ομιλίες που γίνονται συνεχώς δηλαδή, ακόμα τώρα, ενώ κλείνουν τα σχολεία έχουμε να κάνουμε προγραμματισμένες και το κομμάτι εκείνο όπου, υποδεχόμαστε χρήστες ουσιών με στόχο την παραπομπή γιατί, όπως ξέρετε η δική μας δουλεία είναι η πρόληψη και όχι η θεραπεία. Οπότε, παραπέμπουμε αυτά τα άτομα. Ένα τελευταίο κομμάτι. Έχουμε συνεργαστεί με διάφορες ομάδες όπως για παράδειγμα, με την Αστυνομία όπου, για διάφορους λόγους έχουν ρόλο κλειδί στην κοινωνία του νομού με στόχο, να τους εκπαιδεύσουμε σε θέματα πρόληψης. Παλαιότερα, είχαμε κάνει σεμινάρια και για ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς του ευρύτερου δημόσιου τομέα, των σχολείων. Γιατί, θέλουμε ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι να εντάσσονται στην ιστορία της πρόληψης».
-Οι γονείς στην περιοχή είναι πλέον πιο ανοιχτοί να ζητήσουν βοήθεια ή εξακολουθεί να υπάρχει φόβος και ταμπού γύρω από την ψυχική υγεία; Ποια είναι τα βασικά σημάδια που πρέπει να προσέξει ένας γονιός στο παιδί του;
«Νομίζω ότι σε σχέση με το παρελθόν έχουν αλλάξει αρκετά τα πράγματα. Οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν κάποιο θέμα είναι πολύ πιο ανοιχτοί συγκριτικά με παλαιότερα. Δεν σημαίνει ότι, έχουν λυθεί όλα απλά, σε σχέση με το παρελθόν οι άνθρωποι είναι πιο ανοιχτοί. Τώρα όσον αφορά το δεύτερο σκέλος του ερωτήματός σας όταν , δυσλειτουργεί ένα παιδί ή πρόκειται να πάει στην εξάρτηση ή τέλος πάντων να εμφανίσει κάποιο θέμα, δεν το εμφανίζει σε μία νύχτα. Υπάρχει, μία μακρά περίοδος δυσλειτουργίας όπου, ένας γονιός, αν είναι ανοιχτός στην επικοινωνία με το παιδί, θα καταλάβει. Να πούμε ορισμένα σημάδια. Το πρώτο σημάδι είναι όταν το παιδί, ο έφηβος είναι κυρίως απομονωμένος. Ο έφηβος έχει ανάγκη να έχει έστω και έναν κολλητό. Όταν, βλέπουμε ότι δεν έχει είναι ένα σημάδι το οποίο, πρέπει να μας προβληματίσει. Το δεύτερο σημάδι είναι όταν, υπάρχει απότομη πτώση σε κάποια ενδιαφέροντα. Δηλαδή, είχαμε ένα παιδί που διάβαζε πολύ για το σχολείο και τώρα δεν διαβάζει. Είχαμε ένα παιδί που ήταν όλη μέρα στο γήπεδο και τώρα δεν πάει. Η πτώση σε ενδιαφέροντα είναι κάτι που πάντα πρέπει να μας προβληματίσει γιατί, σημαίνει μερικές φορές ότι, η φλογίτσα για ζωή χαμηλώνει στο παιδί ότι, έχει αρχίσει να έχει δυσκολίες. Ένας έφηβος γιατί, αυτό που μπερδεύει πολλές φορές είναι ότι, πράγματι είναι κυκλοθυμικός. Θα τον δεις στα πάνω του και στα κάτω του αλλά, ένα παιδί που δυσλειτουργεί, είναι μόνιμα σε μία δυσφορία, μόνιμα σε μία υπερένταση. Από εκεί και πέρα μπορεί να δούμε ότι, υπάρχουν αλλαγές στο παιδί σε θέματα διατροφής. Είτε χάνει απότομα βάρος είτε παίρνει βάρος απότομα. Σε θέματα του ύπνου. Βέβαια, στην περίπτωση των εξαρτήσεων κάνναβης υπάρχει, πιθανότητα να έχουμε και αυξημένα έξοδα, απώλειες κινητού ή μερικές φορές κάποιων αντικειμένων γιατί, όσο φθηνά και να είναι υπάρχει κάποιο κόστος των ουσιών. Οπότε, μερικές φορές κάποια έξοδα που δεν δικαιολογούνται πρέπει λίγο να μας προβληματίσουν. Αυτό, συν το γεγονός ότι, θέλει και αρκετά μεγάλη προσοχή στις παρέες των παιδιών. Η ένταξη σε μία προβληματική παρέα πάντα είναι ένα θέμα το οποίο, πρέπει να απασχολεί τους γονείς είναι και αυτό ένα από τα σημάδια ότι κάτι δεν πάει καλά».
-Μέσα από τη δουλειά σας τι σας προβληματίζει περισσότερο σήμερα για τη νέα γενιά στην περιοχή μας;
«Το θέμα της ψυχικής υγείας είναι ένα τεράστιο θέμα το οποίο, βέβαια έχει κοινωνικές και οικονομικές αιτίες. Υπάρχει, μία αβεβαιότητα για το μέλλον και όχι μόνο στην περιοχή μας με τα ειδικά χαρακτηριστικά, με την απολιγνιτοποίηση, αλλά και γενικότερα, και όλο αυτό το κλίμα με τις πολεμικές συγκρούσεις. Αυτό που έχει εμπεδωθεί είναι ότι, αυτή η γενιά σε υλικό τουλάχιστον επίπεδο, θα ζήσει για πρώτη φορά χειρότερα από τους γονείς της. Όλα αυτά έχουν διαμορφώσει μία ατμόσφαιρα με πάρα πολύ άγχος και πάρα πολύ αβεβαιότητα οπότε, αυτό εκφράζεται πάρα πολύ σε θέματα ψυχικής υγείας. Όχι μόνο εξάρτησης αλλά και γενικότερα και αναφέρομαι εδώ σε κατάθλιψη, σε αγχώδεις διαταραχές, που αυτά ναι μεν είναι, ας πούμε ψυχολογικές επιπτώσεις ωστόσο, όμως το λέω και πάλι ότι, μπορεί να ξεκινάνε για λόγους κοινωνικούς, οικονομικούς και λοιπά».
-Πώς μπορεί κάποιος πολίτης της περιοχής να απευθυνθεί στο Κέντρο «ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ» και τι υπηρεσίες παρέχετε;
«Ναι, κοιτάξτε, εδώ πέρα έχουν έρθει πέρα από εκπαιδευτικούς με τους οποίους, έχουμε μόνιμη συνεργασία όπου τους βοηθάμε σε προγράμματα πρόληψης και στο εκπαιδευτικό τους έργο. Έχουν έρθει γονείς που συμμετέχουν στις ομάδες γονέων αλλά, έχουμε και αρκετούς πολίτες οι οποίοι, απευθύνονται σε μας γιατί, μπορεί να έχουν κάποια ανησυχία, να έχουν την υποψία ότι, το παιδί τους σύρεται στη χρήση και έρχονται εδώ να ρωτήσουν πώς να το χειριστούν. Υπάρχει, το τηλέφωνό μας, το 24610 21077 όπου, μπορεί κάποιος να κλείσει ραντεβού και να μιλήσει με την ψυχολόγο. Βέβαια, στο κομμάτι όπου, ήδη υπάρχει εμπλοκή με ουσίες, ο ρόλος μας είναι συμβουλευτικός και θα εκτιμήσουμε εμείς αν χρειαστεί παραπομπή στο Πολυδύναμο Κέντρο το οποίο, υπάρχει στην Κοζάνη έτσι ώστε να πάρει περαιτέρω βοήθεια. Γιατί, όπως είπα το κομμάτι, το δικό μας είναι κομμάτι το οποίο, αφορά την πρόληψη. Εδώ θα ήθελα λίγο να προσθέσω και κάτι. Τα Κέντρα Πρόληψης ενώ, έχουμε κάνει θεωρώ πολύ καλή δουλειά όλα αυτά τα χρόνια και όχι μόνο εμείς, αλλά και τα 75 Κέντρα Πρόληψης που υπάρχουν συνολικά. Υπάρχει, μία αβεβαιότητα τον τελευταίο καιρό γιατί, η χρηματοδότηση είναι εξασφαλισμένη μέχρι το 2027. Από εκεί και πέρα κανένας δεν εγγυάται ότι, θα υπάρχουμε και μάλιστα υπάρχουν και κάποιες κινήσεις ώστε, να γίνουν παράλληλες δομές μέσω Ε.Σ.Π.Α, οι οποίες, μπορεί να λειτουργήσουν ανταγωνιστικά και για το Κέντρο Πρόληψης ή να προορίζονται να το υποκαταστήσουν. Αν συμβεί αυτό, θα είναι τεράστιο λάθος γιατί, υπάρχει μία τεράστια τεχνογνωσία από τα υπάρχοντα Κέντρα Πρόληψης. Υπάρχουν, πάρα πολύ καλές αξιολογήσεις και στο επίπεδο της Ευρώπης. Δηλαδή, τα Κέντρα Πρόληψης έχουν κάνει καλή δουλειά και αναγνωρίζεται από την Ευρώπη. Θα είναι τεράστιο λάθος να υποκατασταθούν τα Κέντρα Πρόληψης τα οποία, έχουν ριζώσει στην κοινωνία, στην κοινότητα από δομές που θα ξεκινήσουν από την αρχή, με συναδέλφους πάρα πολύ άπειρους που θα τους πάρει πάρα πολύ χρόνο, αλλά και συναδέλφους με εργασιακή ανασφάλεια, όπου σήμερα θα είναι στη δουλειά και αύριο δεν θα είναι. Με αυτόν τον τρόπο δεν μπορείς να στήσεις πρόληψη. Ελπίζω, να μην επαληθευτούν αυτά τα τόσο απαισιόδοξα σενάρια γιατί, θα υπάρχει πραγματικά μεγάλο πρόβλημα».
