Kατά την επίσκεψή του στην επένδυση της Wonderplant, την περασμένη Παρασκευή, ο Πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης ήταν κατηγορηματικός. Ο λιγνίτης, όπως είπε, «δεν μπορεί να ανταγωνιστεί σήμερα τις υπόλοιπες πηγές ενέργειας», ενώ όσοι μιλούν για επιστροφή σε αυτόν «σας λένε ψέματα, σας κοροϊδεύουν». Παράλληλα, περιέγραψε ως συνειδητή κυβερνητική επιλογή την απομάκρυνση από τον λιγνίτη προς τις ΑΠΕ και το φυσικό αέριο (κάτι που αρκετοί επιλέγουν να προσπερνούν, σαν η μετάβαση να αφορά μόνο τις ΑΠΕ). Μόνο που τα στοιχεία με τα οποία κλείνει ο Αύγουστος υπενθυμίζουν ότι η ενεργειακή πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη, αφού, σύμφωνα με δημοσιεύματα τόσο του WorldEnergyNews (δείτε εδώ) όσο και του Energypress (δείτε εδώ), η εικόνα κάθε άλλο παρά μονοδιάστατη είναι. Η μέση χονδρεμπορική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας τον Αύγουστο διαμορφώθηκε στα 133,4 ευρώ/MWh, αυξημένη κατά 21,3% σε σχέση με τον Ιούλιο και περίπου 43,5% μέσα σε δύο μήνες. Την ίδια ώρα, το φυσικό αέριο κινείται σε υψηλά επίπεδα, οι ευρωπαϊκές αποθήκες εμφανίζονται χαμηλότερα από τον συνηθισμένο μέσο όρο της εποχής και η Ευρώπη καλείται να εξασφαλίσει μεγαλύτερες ποσότητες LNG ενόψει χειμώνα. Ασφαλώς, τα συγκεκριμένα στοιχεία δεν αποδεικνύουν ότι ο λιγνίτης είναι σήμερα φθηνότερος. Τα δικαιώματα CO₂, η απόδοση και η ηλικία των μονάδων, όπως και το συνολικό κόστος παραγωγής, είναι πραγματικοί παράγοντες και δεν μπορεί κανείς να τους παρακάμψει.
Από την άλλη όμως, εξίσου απλουστευτικό είναι να παρουσιάζεται κάθε συζήτηση για ολιγοετή παράταση συγκεκριμένων λιγνιτικών μονάδων περίπου ως πρόταση επιστροφής της χώρας είκοσι ή τριάντα χρόνια πίσω. Οι πιο μετρημένες φωνές που θέτουν το συγκεκριμένο ζήτημα εδώ και χρόνια δεν μιλούν για επιστροφή στον λιγνίτη ως μόνιμο ενεργειακό μοντέλο. Δεν προτείνουν να ξαναγίνει η Δυτική Μακεδονία εξαρτημένη για δεκαετίες από τη λιγνιτική δραστηριότητα. Θέτουν ένα διαφορετικό ερώτημα. Αν, και μόνο αν, οι οικονομικές, κοινωνικές και ενεργειακές συνθήκες το απαιτήσουν, πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα μιας περιορισμένης χρονικά παράτασης ως μεταβατική εφεδρεία μέχρι να αποδειχθεί στην πράξη ότι η νέα οικονομία της περιοχής μπορεί να σταθεί στα πόδια της. Και εδώ χρειάζεται επίσης δικαιοσύνη απέναντι στην άλλη πλευρά.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι επενδύσεις αρχίζουν πλέον να παίρνουν σάρκα και οστά και ότι οι νέες θέσεις εργασίας μπορούν μελλοντικά να ξεπεράσουν εκείνες που χάθηκαν από τον λιγνίτη. Εάν πράγματι επενδύσεις όπως η Wonderplant, τα νέα ενεργειακά έργα, οι τεχνολογικές υποδομές και όσα σχεδιάζονται στον άξονα Αγίου Δημητρίου–Καρδιάς από την ΔΕΗ, υλοποιηθούν στον χρόνο που προβλέπεται και δημιουργήσουν ουσιαστική απασχόληση, αυτό ασφαλώς θα αλλάξει τα δεδομένα. Και μακάρι να συμβεί. Διότι αυτό είναι το ζητούμενο, για όσους σκέπτονται με πραγματική αγωνία το μέλλον της περιοχής και να βρει πραγματικά νέο παραγωγικό βηματισμό. Αυτό και μόνο μας ενδιαφέρει γι’ αυτό κι οι πιέσεις, η κριτική και η συζήτηση. Ωστόσο, ακριβώς γι’ αυτό, όμως, ίσως είναι λάθος να υπάρχουν από σήμερα απόλυτες διατυπώσεις του τύπου «τέλος και δεν ξανασυζητείται». Στην ενέργεια τα δεδομένα αλλάζουν συνεχώς. Οι τιμές του φυσικού αερίου ανεβαίνουν και πέφτουν. Γεωπολιτικές κρίσεις εμφανίζονται απρόβλεπτα. Οι ανάγκες ηλεκτροπαραγωγής μεταβάλλονται. Επενδύσεις μπορεί να ολοκληρωθούν νωρίτερα, να καθυστερήσουν ή να δημιουργήσουν περισσότερες ή λιγότερες θέσεις εργασίας από όσες αρχικά προβλέπονταν. Μια σοβαρή ενεργειακή πολιτική, επομένως, δεν χρειάζεται ούτε εμμονή στον λιγνίτη ούτε εμμονή στην απόλυτη εξαφάνισή του ανεξαρτήτως συνθηκών. Χρειάζεται εναλλακτικά σενάρια και εφεδρείες.
Αν σε δύο ή τρία χρόνια η Δυτική Μακεδονία έχει πράγματι αποκτήσει χιλιάδες νέες, σταθερές θέσεις εργασίας και το ενεργειακό σύστημα μπορεί να λειτουργεί με ασφάλεια κι ανταγωνιστικές τιμές χωρίς τον λιγνίτη, τόσο το καλύτερο. Αυτό, άλλωστε, θα ήταν και το επιθυμητό αποτέλεσμα. Μόνο που ακόμη και αυτά τα δύο ή τρία χρόνια δεν είναι ένας αμελητέος χρόνος για μια περιοχή που από το 2019 βρίσκεται σε μια παρατεταμένη περίοδο οικονομικής, εργασιακής και δημογραφικής πίεσης. Δεν υπάρχει πλέον η πολυτέλεια μιας ακόμη περιόδου αναμονής με τη λογική «ας δούμε πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα». Μέχρι να ωριμάσουν οι μεγάλες επενδύσεις και να αρχίσουν να αποδίδουν πραγματικές θέσεις εργασίας, χρειάζονται ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ ενδιάμεσες λύσεις, συγκεκριμένες παρεμβάσεις και ένα δίχτυ προστασίας που θα συγκρατήσει την περιοχή όρθια.Αν όμως οι επενδύσεις καθυστερούν, η ανεργία και η πληθυσμιακή συρρίκνωση επιμένουν και παράλληλα οι διεθνείς τιμές του φυσικού αερίου δημιουργούν νέα προβλήματα στο ενεργειακό κόστος, γιατί μια κυβέρνηση να έχει στερήσει εκ των προτέρων από τον εαυτό της τη δυνατότητα να επανεξετάσει τα δεδομένα; Η τελική απόφαση ασφαλώς ανήκει στην εκάστοτε κυβέρνηση, η οποία έχει και την ευθύνη για την ενεργειακή ασφάλεια, το κόστος και το μέλλον μιας περιοχής όπως η Δ. Μακεδονία.
Αλλά αυτό είναι διαφορετικό από το να κλείνει κανείς τη συζήτηση χαρακτηρίζοντας συλλήβδην όσους θέτουν διαφορετική άποψη ως ανθρώπους που «λένε ψέματα» ή «κοροϊδεύουν» τους πολίτες. Γιατί στην πραγματική ζωή – και πολύ περισσότερο στην ενέργεια – οι σοβαρές χώρες δεν πορεύονται μόνο με ένα σχέδιο. Έχουν πάντα κι ένα δεύτερο στο συρτάρι.
Η Χύτρα
