Ένα ιδιαίτερα εκτεταμένο πλέγμα παρεμβάσεων για πεζοδρόμια, διαβάσεις, ράμπες, οδηγούς όδευσης τυφλών, δημόσια κτίρια και κοινόχρηστους χώρους περιλαμβάνει το Σχέδιο Αστικής Προσβασιμότητας (ΣΑΠ) του Δήμου Κοζάνης, το οποίο εγκρίθηκε ομόφωνα από τη Δημοτική Επιτροπή στη συνεδρίαση της 7ης Σεπτεμβρίου 2026. Το kozan.gr διευκρινίζει πως πρόκειται για στρατηγικό σχεδιασμό και όχι για ένα πακέτο έργων που είναι ήδη στο σύνολό του χρηματοδοτημένο ή έτοιμο να ξεκινήσει. Το ΣΑΠ καταγράφει την υφιστάμενη κατάσταση, εντοπίζει προβλήματα προσβασιμότητας και προσδιορίζει τις παρεμβάσεις που απαιτούνται για τη δημιουργία ενός δικτύου ασφαλών και προσβάσιμων μετακινήσεων. Στις 11 διαδρομές που εξετάζονται, ο συγκεντρωτικός πίνακας του ΣΑΠ προβλέπει 38.415 μέτρα κατασκευής νέου πεζοδρομίου ή διαπλάτυνσης υφιστάμενου. Επομένως, δεν πρόκειται αποκλειστικά για 38,4 χιλιόμετρα ολοκαίνουργιων πεζοδρομίων, αλλά για το συνολικό μήκος όπου προτείνονται είτε νέες κατασκευές είτε διαπλατύνσεις. Παράλληλα προβλέπονται 58.638 μέτρα οδηγών όδευσης τυφλών. Στον ίδιο σχεδιασμό καταγράφονται 421 υφιστάμενες διαβάσεις προς βελτίωση, 653 νέες διαβάσεις, 428 υφιστάμενες ράμπες προς βελτίωση και 877 νέες ράμπες. Προτείνονται επίσης παρεμβάσεις σε 60 νησίδες, 35 κοινόχρηστους χώρους, 60 δημόσια κτίρια και 20 χώρους ή θέσεις στάθμευσης ΑμεΑ. Οι διαδρομές καλύπτουν μεγάλο μέρος του πολεοδομικού ιστού της Κοζάνης και περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τις οδούς Δημοκρατίας, Παύλου Μελά, Φον Κοζάνη, Μεγάλου Αλεξάνδρου, Φιλίππου Β΄, Ι. Τράντα, Ολύμπου, Γκέρτσου, Ιωνίας, 3ης Σεπτεμβρίου, Ανδρέα Παπανδρέου, Αιανής, Μακρυγιάννη, Μοναστηρίου, Αγίας Παρασκευής και Αγίων Σαράντα.
Χαρακτηριστικά είναι και τα ευρήματα της αποτύπωσης της σημερινής κατάστασης. Στη Διαδρομή 2, η οποία περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τις οδούς Δημοκρατίας, Παύλου Μελά, Φον Κοζάνη, Καστοριάς και Πέρδικα, καταγράφηκαν 92 ράμπες. Από αυτές, σύμφωνα με τη μελέτη, μόλις 8 πληρούν τις προδιαγραφές προσβασιμότητας, ενώ οι υπόλοιπες εμφανίζουν υψομετρικές διαφορές με το οδόστρωμα ή κακοτεχνίες που επηρεάζουν την κίνηση πεζών και χρηστών αμαξιδίων. Στην ίδια διαδρομή καταγράφονται 58 διαβάσεις, χωρίς καμία να εμφανίζεται ως πλήρως συμμορφούμενη με όλα τα εξεταζόμενα χαρακτηριστικά. Αντίστοιχα, στη Διαδρομή 4 εξετάστηκαν 70 διαβάσεις και καμία δεν πληροί πλήρως τις προδιαγραφές προσβασιμότητας. Μόνο 38 πληρούν ορισμένα από τα προβλεπόμενα χαρακτηριστικά, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις καταγράφονται υψομετρικές διαφορές μεταξύ των ραμπών και του οδοστρώματος. Στη Διαδρομή 6 καταγράφηκαν 36 διαβάσεις, όλες με μερική συμμόρφωση. Η διαγράμμιση εμφανίζεται σχεδόν παντού, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις απουσιάζουν ράμπες και η σήμανση είναι αποσπασματική.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η εικόνα στα δημόσια κτίρια. Στη Διαδρομή 4 εξετάζονται δέκα δημόσια κτίρια, από τα οποία μόνο το 7ο Δημοτικό Σχολείο χαρακτηρίζεται προσβάσιμο σε ικανοποιητικό βαθμό. Ακόμη κι εκεί, πάντως, η μελέτη καταγράφει υψομετρική διαφορά περίπου 2 εκατοστών στις ράμπες των πεζοδρομίων και υψηλή κλίση στη ράμπα της εισόδου. Για τα υπόλοιπα εξεταζόμενα κτίρια αναφέρονται ελλείψεις σε ράμπες στα πεζοδρόμια ή στις εισόδους. Σε ό,τι αφορά τις θέσεις στάθμευσης ΑμεΑ, το ΣΑΠ καταγράφει 30 γενικές θέσεις, με τις περισσότερες να βρίσκονται στο κέντρο της Κοζάνης. Πέντε ακόμη βρίσκονται σε ΖΕΠ, Λευκοπηγή, Άνω Κώμη και Αιανή, ενώ για την Αιανή σημειώνεται ότι δύο από τις θέσεις δεν είναι θεσμοθετημένες.
Ξεχωριστό ενδιαφέρον έχουν και τα στοιχεία που προέκυψαν από τη διαβούλευση με πολίτες και φορείς. Εδώ χρειάζεται η διευκρίνιση ότι τα ποσοστά αφορούν το δείγμα των συμμετεχόντων στη συγκεκριμένη έρευνα και όχι το σύνολο των κατοίκων του Δήμου Κοζάνης. Μεταξύ των συμμετεχόντων, το 67% δηλώνει ως κύριο μέσο μετακίνησης το ΙΧ ως οδηγός και ακόμη 11% ως συνεπιβάτης, ενώ το 79% δηλώνει ότι διαθέτει αυτοκίνητο. Στην ερώτηση για την ικανοποίηση από τις μετακινήσεις, το 24,6% βαθμολόγησε με 1 στα 5 και το 36,1% με 2 στα 5, κάτι που σημαίνει ότι συνολικά 60,7% των συμμετεχόντων δηλώνει καθόλου ή ελάχιστα ικανοποιημένο από τις καθημερινές μετακινήσεις του. Εντυπωσιακά χαμηλή εμφανίζεται η χρήση των Αστικών ΚΤΕΛ στο συγκεκριμένο δείγμα. Το 67,2% δηλώνει ότι δεν τα χρησιμοποιεί ποτέ και ακόμη 14,8% ότι τα χρησιμοποιεί σπάνια, ενώ μόλις 8,2% αναφέρει χρήση τρεις έως πέντε φορές την εβδομάδα. Μεταξύ των προβλημάτων που ανέφεραν οι συμμετέχοντες σχετικά με τα Αστικά ΚΤΕΛ είναι η αραιή συχνότητα των δρομολογίων, η περιορισμένη κάλυψη του δικτύου, η έλλειψη ή δύσκολη πρόσβαση σε στάσεις, η ελλιπής ενημέρωση για τα δρομολόγια και οι ανεπαρκείς προβλέψεις για ΑμεΑ.
Την ίδια στιγμή, το 62,3% των συμμετεχόντων δηλώνει ότι περπατά καθημερινά για τις μετακινήσεις του, 16,4% τρεις έως πέντε φορές την εβδομάδα και 13,1% μία έως δύο φορές εβδομαδιαίως.Ως προς τη διάρκεια της συνήθους πεζής μετακίνησης, το μεγαλύτερο ποσοστό, 29,5%, αναφέρει 15–20 λεπτά, το 27,9% 10–15 λεπτά και το 21,3% 20–30 λεπτά.
Ένα ακόμη στοιχείο της διαβούλευσης είναι ότι 20% των συμμετεχόντων δηλώνει πως μετακινείται με παιδικό καρότσι και συχνά συναντά δυσκολίες, αναδεικνύοντας ότι τα προβλήματα προσβασιμότητας αφορούν, πέρα από τα άτομα με αναπηρία, και άλλες κατηγορίες πολιτών με αυξημένες ανάγκες μετακίνησης.
Οι συμμετέχοντες στη διαβούλευση εντόπισαν επίσης αυξημένο κυκλοφοριακό φόρτο στις οδούς Παύλου Μελά, Δημοκρατίας και Γκέρτσου, ενώ μεταξύ των προτάσεων που καταγράφηκαν ήταν και η εξέταση δημιουργίας περιφερειακής οδού για την αποσυμφόρηση του κέντρου. Πρόκειται, όμως, για πρόταση που καταγράφηκε στη διαβούλευση και όχι για ειλημμένη απόφαση του Δήμου. Ανάλογα, στις προτάσεις των πολιτών καταγράφονται παρεμβάσεις στην Πλατεία Αλώνια, την Πλατεία Αριστοτέλους και την Πλατεία Λασσάνη, καθώς και η δημιουργία δικτύου πεζοδρόμων που θα συνδέει την Πλατεία Νίκης με τον Δημοτικό Κήπο. Και αυτές αποτελούν καταγεγραμμένες προτάσεις της διαβούλευσης και όχι έργα που έχουν ήδη αποφασιστεί προς υλοποίηση.Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται ακόμη στην περιοχή του Αγίου Αθανασίου, και συγκεκριμένα στις οδούς Μακρυγιάννη, Αιανής και Ανδρέα Παπανδρέου, όπου συγκεντρώνεται σημαντικός αριθμός σχολικών μονάδων. Εκεί καταγράφονται προβλήματα στα πεζοδρόμια και άναρχη στάθμευση, ιδιαίτερα κατά τις ώρες αιχμής.
Το χρονοδιάγραμμα του ΣΑΠ προβλέπει σταδιακή εφαρμογή. Κατά το πρώτο έτος προτεραιότητα δίνεται στην ολοκλήρωση έργων αναπλάσεων που είναι ήδη προγραμματισμένα ή βρίσκονται σε εξέλιξη. Στο δεύτερο έτος το βάρος μεταφέρεται στη βελτίωση της προσβασιμότητας των πεζοδρομίων στο βασικό οδικό δίκτυο και περιμετρικά των σχολικών μονάδων. Σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα προβλέπεται η επέκταση των παρεμβάσεων στο υπόλοιπο οδικό δίκτυο, σε δημόσια κτίρια και σε κοινόχρηστους χώρους.
Η διαβούλευση πραγματοποιήθηκε από τις 23 Μαρτίου έως τις 8 Απριλίου 2026, ενώ το 84% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι συμφωνεί με τις διαδρομές που επιλέχθηκαν για το δίκτυο του ΣΑΠ.
Το βασικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι τα προβλήματα προσβασιμότητας δεν περιορίζονται σε λίγα μεμονωμένα σημεία, αλλά εμφανίζονται σε μεγάλο μέρος του αστικού ιστού. Οι ίδιοι οι συμμετέχοντες στη διαβούλευση έθεσαν ως βασικές προτεραιότητες τα πεζοδρόμια επαρκούς πλάτους, τις ράμπες και υποδομές ΑμεΑ και τις ασφαλείς διαβάσεις. Σε κάθε περίπτωση, η έγκριση του ΣΑΠ αποτελεί την έγκριση του στρατηγικού σχεδιασμού. Δεν σημαίνει, όπως προαναφέρθηκε, ότι τα 38,4 χλμ. παρεμβάσεων σε πεζοδρόμια, οι 653 νέες διαβάσεις ή οι 877 νέες ράμπες είναι ήδη χρηματοδοτημένα και συμβασιοποιημένα έργα. Η πραγματική υλοποίηση θα εξαρτηθεί από τις επόμενες μελέτες, την ωρίμανση των επιμέρους παρεμβάσεων, τις χρηματοδοτήσεις και τις διαδικασίες που θα ακολουθήσουν.
